Problem zanieczyszczonego powietrza w Polsce dzisiaj spoczywa dziś na barkach kilkuset miasteczek i tysiąca wiejskich gmin rozsianych po całym kraju. Mają one znacznie mniejsze zasoby do walki ze smogiem niż główne metropolie. Samorządowcy znajdują jednak własne sposoby, by mimo tego osiągać dobre wyniki. Porady od 11 z nich – od wójta Sędziejowic w województwie łódzkim do prezydenta Ełku na Mazurach – zebrała Szkoła Liderstwa w opublikowanym właśnie poradniku „Kronika czystego powietrza”.
Miasto Marki ma antysmogowego drona. Sędziejowice postawiły na chodzenie od drzwi do drzwi i rozmowy z mieszkańcami o smogu w ich domach twarzą w twarz. Ełk opracował na “czysto powietrzny kaizen” – mniej efektowną, ale nie mniej skuteczną filozofię drobnych kroków. Dzierzgoń postawił sobie jeden konkretny ambitny cel – „Zero kopciuchów do 2030 r.”.
Swoimi sposobami na walkę ze smogiem dzielą się też samorządowcy z Dąbrowa, Wasilkowa, Chrzanowa, Twardogóry, Zgorzelca, Barlinka i Olsztynka – miejscowości o różnej wielkości, o liczbie mieszkańców od 1,3 tys. do 60 tys., i z różnych części kraju. Łącznie w „Kronice czystego powietrza” zebranych zostało 11 przykładów działań, które mogą być inspiracją dla innych samorządów na to, jak sprawić by oddychało się nam zdrowiej.
- Czytaj także: „Nie idzie oddychać wieczorem”. W niewielkiej gminie chcą to zmienić, zaczynając od siebie
„Nie przypuszczaliśmy, że temat jest aktualny”
– W styczniu 2025 zapytaliśmy 70 wójtów, prezydentów i burmistrzów z całej Polski, czy temat czystego powietrza z perspektywy ich gmin jest ważny i potrzebny. Dostaliśmy bardzo pozytywny feedback, gdzie ponad 30 osób zadeklarowało, że chcą czynnie podejmować działania na rzecz poprawy jakości powietrza w ich regionie. Był to dla nas dobry sygnał. Nie przypuszczaliśmy, że w obliczu wyzwań, które dziś dotyczą samorządów, a w szczególności bezpieczeństwa, ten temat nadal jest aktualny – mówi Agnieszka Muras, Wiceprezeska Szkoły Liderstwa im. Zbigniewa Pełczyńskiego.
Na tej podstawie Szkoła Liderstwa stworzyła program „Clean Air Now. City Leaders Facing Challenges”, który zakładał poszerzanie kompetencji liderów miast i gmin w dwóch obszarach: wiedzy dotyczących skutków zanieczyszczenia powietrza i instrumentów przeciwdziałania oraz kompetencji liderskich.
– Zanieczyszczenie powietrza to w Polsce nadal nie jest pieśń przeszłości – mówi Aneta Skubida z Clean Air Fund, który sfinansował przedsięwzięcie – dlatego nasz fundusz wspiera samorządy, których liderzy i liderki mają świadomość jak poważny jest wpływ zanieczyszczeń na zdrowie i chcą skutecznie zbudować lepszą przyszłość dla swoich społeczności.
W efekcie 12 dni szkoleń, doradztwa i codziennej pracy, zebrano 11 przykładów, jak uczestnicy mierzą się z tematem jakości powietrza.
Prezydent Ełku: działać można nawet bez środków na gminne dopłaty
– Chcemy, by o naszych działaniach mogli przeczytać inni samorządowcy, którzy zamierzają przeciwdziałać zanieczyszczeniom atmosferycznym. Po programie wiemy, że nasza grupa ma wiele do zaoferowania innym. Jesteśmy bardzo zróżnicowani, mamy różne zasoby: ludzkie, finansowe, geograficzne, wiedzowe, które determinują skalę naszych działań. I to w tej publikacji jest najcenniejsze, bo jeśli jesteś wójtem małej gminy i nie masz pieniędzy na gminne dopłaty do wymiany pieców, to możesz zrobić coś innego, co realnie wpłynie na to, czym oddychają mieszkańcy twojej społeczności – o tych opcjach przeczytasz w naszym inspiratorze – mówi Tomasz Andrukiewicz, prezydent Ełku.
– Zachęcamy do sięgnięcia do tekstów, które mogą służyć temu, by obrać najlepszy dla gmin i miast kierunek zmian lub po prostu podpowiedzą, do kogo zadzwonić, by zapytać, jak dane rozwiązanie się sprawdza – zachęca Marcin Stroński, koordynator „Clean Air Now”.
Kronika czystego powietrza do podpowiedź, co już w Polsce gminy robią, jakie są tego rezultaty. Liderzy i liderki dzielą się własnymi doświadczeniami, tłumaczą z czego wynika obrana przez nich ścieżka działań i na co warto zwracać uwagę, by nie powielać ich błędów.
– Mamy nadzieję, że ta bezpłatna publikacja przyniesie realną korzyść samorządom – puentuje Agnieszka Muras.
SmogLab był partnerem medialnym projektu „Clean Air Now”.
–
Zdjęcie tytułowe: Joanna Urbaniec
