Od 1 lipca 2026 zaczynają obowiązywać nowe przepisy uchwały antysmogowej w województwie świętokrzyskim. To kolejny etap po wprowadzonym w 2024 roku ograniczeniu w użytkowaniu kotłów 3 i 4 klasy. Tym razem wymóg dotyczy budynków, dla których istnieje możliwość przyłączenia do sieci gazowej lub ciepłowniczej. Oprócz tego legalnie na terenie województwa można korzystać już tylko z kotłów najwyższej klasy (tzw. ekoprojekt).
Uchwała antysmogowa w województwie świętokrzyskim obowiązuje od 2021 r. Wprowadzono wówczas przepisy zakazujące stosowania do ogrzewania domów najbardziej trujących powietrze paliw: mułów i flotów węglowych, miału czy wilgotnej biomasy.
Najważniejsze założenie uchwały – tj. zakaz użytkowania kotłów pozaklasowych, tzw. kopciuchów, zaczął obowiązywać od 2023, a rok później objął kotły 3 i 4 klasy. Tegoroczne ograniczenie jest kontynuacją wymiany urządzeń na niskoemisyjne i wyeliminowanie zanieczyszczenia powietrza pochodzącego z nieekologicznego sposobu ogrzewania.
Od 1 lipca 2026 r. – nie wolno użytkować kotłów na paliwo stałe w budynkach, jeśli istnieje możliwość przyłączenia budynku do sieci gazowej lub ciepłowniczej. Ponadto, wolno użytkować wyłącznie kotły spełniające wymagania ekoprojektu. To ostatni etap wprowadzania założeń uchwały.
Kopciuchy wciąż problemem w Świętokrzyskim. Ich wymiana zajmie ćwierć wieku
Według danych Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków w województwie świętokrzyskim znajduje się jeszcze ponad 125 tys. budynków jednorodzinnych wyłącznie z pozaklasowymi źródłami c.o. na paliwa stałe (aktualnie CEEB nie podaje ilości dla budynków wielorodzinnych czy niemieszkalnych – red.).
To aż 46 proc. budynków jednorodzinnych w całym województwie. Jak wynika z rocznego sprawozdania z realizacji Programu Ochrony Powietrza za 2025 r., w świętokrzyskim zlikwidowano „kopciuchy” w 4536 budynkach, z czego 163 było w Kielcach a 4373 w strefie świętokrzyskiej. W porównaniu do innych województw jest to stosunkowo słaby wynik – to ok. 25 proc. tego, co wymieniono na Mazowszu (20 584 szt) – lidera wymiany. Zakładając, że 125 232 budynków z CEEB jest absolutnym minimum, wymiana „kopciuchów” w Świętokrzyskim zajmie 26 lat.
Od momentu wprowadzenia uchwały antysmogowej w 2021 r w województwie świętokrzyskim wymieniono 20,7 tys. pieców. Koszt wszystkich inwestycji wyniósł ponad 650 tys. zł. Pozytywnym trendem jest wzrost liczby wymienionych urządzeń. W roku 2024 usunięto je w 3960 budynkach a w 2025 r. w 4536. Pomimo rosnącego trendu, zakładane wskaźniki osiągają tylko 30-40 proc. założeń Programu Ochrony Powietrza na dany rok.
Wpływ na zdrowie
Ogrzewanie gospodarstw domowych to jedno z głównych źródeł zanieczyszczeń powietrza w Polsce. W tym kontekście szczególnie istotne jest egzekwowanie uchwał antysmogowych oraz wymiana wysokoemisyjnych kotłów. Pyły PM10 oraz drobniejsze pyły PM2,5, które bezpośrednio dostają się do układu krwionośnego, odpowiedzialne są za szereg chorób sercowo-naczyniowych.
Długotrwałe narażenie na smog wzmaga ryzyko śmiertelności, a już nawet kilkugodzinne narażenie na wysokie stężenia o 6 proc. zwiększa ryzyko zgonu z przyczyn zawału, udaru mózgu, czy zatorowości płucnej.
Szczególnie podatnymi grupami są dzieci, których system oddechowy i immunologiczny się rozwija oraz osoby starsze, z organizmem osłabionym innymi dolegliwościami. Zanieczyszczenia wpływają na rozwój płodu w pierwszym trymestrze ciąży. Dzieci narażone na wysokie zanieczyszczenie w tym okresie uzyskały średnio o 5-7 punktów niższe wyniki w testach językowych, w porównaniu z dziećmi narażonymi na niskie zanieczyszczenie.
Pierwsze dwa, trzy lata życia dziecka to także okres, w którym zanieczyszczenia potrafią wyrządzić największe szkody, rzutujące na całe dorosłe życie – zwiększając ryzyko chorób neurodegeneracyjnych, takich jak Parkinson czy Alzheimer. Smog wpływa także na osłabioną koncentrację i zwiększa ADHD u najmłodszych.
Jakość powietrza w województwie w 2025 r. stopniowo się poprawia
Według raportu GIOŚ, zanieczyszczenia powietrza w województwie świętokrzyskim maleją od 2016 roku. Średnioroczne dopuszczalne stężenia pyłu PM10 w latach 2016-2025 mieściły się w przedziale 14-38 μg/m3, a w roku 2025 pomiędzy 16-27 μg/m3. W ubiegłym roku nie przekroczono dopuszczalnego poziomu wynoszącego 40 μg/m3. Natomiast średnie stężenie dobowe (50 μg/m3) przekroczono na jednej z 14 lokalizacji – w Skarżysku-Kamiennej przy ul. 1 Maja. Takich dni smogowych w Skarżysku-Kamiennej było w ubiegłym roku 35.
Jeśli chodzi o drobniejsze cząsteczki pyłów PM2,5, szczególnie niebezpiecznych dla naszego zdrowia, średnioroczny poziom dopuszczalny wynoszący 20 µg/m3 utrzymywał się w normach. Stężenia na stacjach miejskich mieściły się w zakresie od 13 µg/m3 w Uzdrowisku Busko-Zdrój do 16 µg/m3 w Połańcu i Starachowicach, co stanowi odpowiednio 65 proc. i 80 proc. poziomu dopuszczalnego. Wyjątkiem była Skarżysko-Kamienna z lekkim przekroczeniem – 21 µg/m3.
Rakotwórcze dwutlenki azotu (NO2), których głównym źródłem są spaliny samochodowe, w roku ubiegłym także mieściły się w normach. Pomiary robione były na 6 stacjach i nie zanotowano przekroczenia zarówno poziomu średniorocznego, jak i 1-godzinnego w województwie.
To jedna strona medalu. Druga jest mniej pozytywna: w województwie pozostaje jeszcze ponad 100 tys. nielegalnych urządzeń do wymiany. Ponadto obecne krajowe normy zanieczyszczeń powietrza są o wiele wyższe od rekomendowanych przez Światową Organizację Zdrowia. Co więcej, dyrektywa w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy (w skrócie AAQD), która zacznie obowiązywać od 2030 r., zaostrza krajowe normy, stawiając nowe wyzwanie samorządom. W praktyce oznacza to, że w dalszym ciągu dążyć musimy do poprawy jakości powietrza, aby sprostać nowym wytycznym zbliżającym nas do zdrowego powietrza.
Impuls nie zostanie nadany bez egzekwowania lokalnej uchwały antysmogowej. Według pozyskanych przez SmogLab danych w 2025 roku skontrolowano jedynie 2 spośród 102 gmin (z realizacji Programu Ochrony Powietrza). Pomimo, że w województwie zakazane jest eksploatowanie kotłów pozaklasowych oraz 3 i 4 klasy, takich urządzeń wg CEEB w gospodarstwach domowych woj. świętokrzyskiego jest jeszcze 107 070 (w tym 63 730 pozaklasowych oraz 41 770 kotłów 3 i 4 klasy)
Gdzie można dostać dofinansowanie?
Obecnie jedynym aktywnym programem dofinansowującym wymianę źródła ciepła i termomodernizację jest Program Czyste Powietrze.
Oprócz sztandarowych programów rządowych dotacyjnych warto także śledzić ofertę lokalnych programów gminnych (na stronach urzędowych bądź wyszukiwarką https://ekodotacje.ios.edu.pl/).
Przykładowo, w ubiegłym roku miasto Kielce oferowało dedykowany program na wymianę źródeł ciepła, który pomimo najlepszych jak dotąd warunków dofinansowujących, nie spotkał się z dużym zainteresowaniem.
–
Zdjęcie tytułowe: shutterstock/monticello
