– Nie poprzestajemy na reformie z ubiegłego roku, ale konsekwentnie rozwijamy i zmieniamy program – przekonuje prezeska NFOŚiGW Dorota Zawadzka-Stępniak. – Ogłoszona obecnie reforma ma kosmetyczny charakter i nie spowoduje znacznego wzrostu zainteresowania obywateli tym programem – odpowiada Polski Alarm Smogowy, wskazując, że liczba wniosków w programie spadła po ostatniej reformie pięciokrotnie w stosunku do 2024 roku.
Już od 20 lipca 2026 roku wejdą w życie nowe zasady największego programu dotacyjnego w Polsce. Według NFOŚiGW (nadzorowanego przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska) ma to być odpowiedź na kryzys w zainteresowaniu wymianą kotłów i termomodernizacją polskich gospodarstw.
– Priorytetem pozostaje dla nas bezpieczeństwo beneficjentów i jakość wykonywanych prac, tak by program rzeczywiście przyczyniał się do podnoszenia jakości życia i nie narażał na wysokie rachunki – dodaje Zawadzka. – Nie poprzestajemy na reformie z ubiegłego roku, ale konsekwentnie rozwijamy i zmieniamy program.
Wśród pięciu zmian, które zostały zapowiedziane 13 lipca trudno jednak znaleźć przełomowe reformy, które uratowałyby program i przywróciły zainteresowanie wymianą kopciucha.
Pięć zmian w programie Czyste Powietrze
Co proponuje NFOŚiGW? Pierwsza zmiana to zwiększenie wyjątków od zasady posiadania nieruchomości przez co najmniej 3 lata przed złożeniem wniosku o dofinansowanie. Taki bezpiecznik miał ukrócić powszechną praktykę przepisywania części nieruchomości np. na osobę bliską o niższych dochodach, aby otrzymać najwyższy poziom dofinansowania. Teraz zasada ta ma nie dotyczyć osób, które nabyły nieruchomość przez zasiedzenie, oraz właścicieli nieruchomości, którzy posiadają przynajmniej 50 proc. udziałów przez przynajmniej rok (i nabyli je w drodze kupna) oraz tych, którzy otrzymali przynajmniej 50 proc. udziałów w drodze darowizny od najbliższej rodziny (od dziadków lub rodziców).
– O 10 proc. wzrosną maksymalne jednostkowe kwoty dotacji na: ocieplenie ścian i innych przegród budowlanych oraz wymianę okien, drzwi zewnętrznych i bram garażowych. Podwyżka jest odpowiedzią na wzrost kosztów realizacji inwestycji w ostatnim czasie – czytamy w komunikacie NFOŚiGW. Nowe limity obejmują m.in.: ocieplenie ścian – do 275 zł/m², stolarkę okienną – do 1320 zł/m², stolarkę drzwiową – do 2750 zł/m² (w najwyższym poziomie dofinansowania). Analogicznie zwiększono maksymalne kwoty w podstawowym i podwyższonym poziomie dofinansowania.
Państwo chce dać więcej czasu na zakończenie prac objętych prefinansowaniem. Zamiast 120 dni będzie na to 180 dni. Co ważne zmiana ta ma objąć też wszystkich, którzy skorzystali z programu po poprzedniej reformie (po 31 marca 2025 r.).
Łatwiejsza ma być procedura zakończenia inwestycji, czyli potwierdzenie likwidacji starego źródła ciepła. Taki dokument będą wystawiać już nie tylko mistrzowie kominiarscy, ale także osoby z odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi.
Od 1 stycznia 2027 roku program nie będzie finansował ogrzewania elektrycznego innego niż pompy ciepła. – Oznacza to koncentrację wsparcia na rozwiązaniach zapewniających najwyższą efektywność energetyczną i najlepsze efekty ekologiczne – przekonuje NFOŚiGW.
PAS: Reforma ma kosmetyczny charakter
– To zmiany kosmetyczne, które nie przełożą się na oczekiwany wzrost popularności programu – komentuje Polski Alarm Smogowy (PAS). Organizacja podkreśla, że wciąż brakuje postulowanego przez gminy bonu na audyt energetyczny czy uproszczenia dokumentacji, skrócenia czasu rozpatrywania wniosków i wypłaty dotacji.
Piotr Siergiej, rzecznik PAS zaznacza, że „program Czyste Powietrze od dawna wymaga poważnych zmian”. – Ponieważ od reformy tego programu w marcu 2025 r. liczba wniosków o dotacje spadła pięciokrotnie w stosunku do 2024 roku. Zmian domagają się między innymi przedstawiciele urzędów gmin, którzy dostrzegają spadek zainteresowania beneficjentów.
– Ogłoszona obecnie reforma ma kosmetyczny charakter i nie spowoduje znacznego wzrostu zainteresowania obywateli tym programem. Wydaje się, że na poważne zmiany będziemy musieli jeszcze poczekać; zarówno postulowany przez gminy bon energetyczny, jak i lista zaufanych wykonawców mogą pojawić się dopiero w przyszłym roku – dodaje Siergiej.
Jak wynika z przeprowadzonych ostatnio badań wśród niemal 1500 gmin, Program Czyste Powietrze znalazł się w głębokim kryzysie, który zażegnać mogą tylko dobrze przemyślane reformy. Co jednak istotne, aż 74 proc. badanych gmin stwierdziło, że po wdrożeniu odpowiednich reform program może skutecznie poprawić jakość powietrza na ich terenie.
1,5 tys. gmin wypowiedziało się o koniecznych zmianach. Większości z nich nie ma w reformie
Gminy zwracały uwagę na konieczność wprowadzenia darmowego bonu na audyt energetyczny dostępnego dla każdego beneficjenta.
Niestety, taką zmianę NFOŚiGW ma zamiar wprowadzić dopiero w przyszłym roku, i ma być on dostępny jedynie w gminach, które są operatorami programu. – W trakcie konferencji zabrakło informacji, czy bon będzie dostępny dla wszystkich grup dochodowych, czy jedynie dla osób najuboższych – zauważa PAS.
PAS podkreśla, że w proponowanej reformie brakuje również wielu innych zmian proponowanych przez gminy: realnego uproszczenia dokumentacji, skrócenia czasu rozpatrywania wniosków i przyspieszenia wypłat dotacji. Nowa propozycja nie podnosi również progów dochodowych, co gminy wskazały jako bardzo ważny postulat. Według samorządów, realizację inwestycji wspieranych przez Program Czyste Powietrze ułatwiłoby też wprowadzenie możliwości dzielenia jej na dwa wnioski dotacyjne.
Większość kluczowych postulatów podnoszonych w konsultacjach społecznych wciąż czeka na realizację. – Program Czyste Powietrze potrzebuje fundamentalnego resetu, a nie jedynie drobnych poprawek. Głęboka reforma Czystego Powietrza jest niezbędna – bez niej realna poprawa jakości powietrza w Polsce i skuteczna walka ze smogiem staną w miejscu – podsumowuje Piotr Siergiej.
–
Zdjęcie tytułowe: Stan Baranski
