Udostępnij

Duszne sale i głośne korytarze. Tam spędzają połowę dzieciństwa

17.11.2026

– Dobra szkoła to taka, w której uczniowie są w stanie w ciszy złapać oddech – mówiły uczennice Zespołu Szkół Ekonomicznych w Kielcach na posiedzeniu parlamentarnego zespołu Rodzice dla Klimatu. Jakość powietrza w szkołach bywa zła nie tylko z powodu smogu, lecz także wskutek niewłaściwej wentylacji samych budynków. To zaś bezpośrednio wpływa na samopoczucie uczniów, ich zdolność do koncentracji i samą jakość nauczania.

Praktycznie każde dziecko w Polsce jest narażone na zanieczyszczenie powietrza, a 85 proc. doświadcza skutków fal upałów – wynika z szacunkowych danych UNICEF.

Agencja ONZ ds. ochrony praw dzieci już sześć lat temu na szczycie klimatycznym COP25 w Madrycie przedstawiła – wspólnie z prezydencją szczytu, Międzyrządową Deklarację w sprawie Dzieci, Młodzieży i Działań na rzecz Klimatu. 

Kraje, które się pod nią podpisały – obecnie to już 78 państw – zobowiązały się m.in. do zwiększenia edukacji klimatycznej, ale również uwzględniania perspektywy najmłodszych, inwestując w adaptację do zmiany klimatu. Pod dokumentem podpisały się liczne państwa Unii Europejskiej, ale Polska wciąż tego nie zrobiła.

Po pierwsze hałas

A problemy ze środowiskiem w szkołach i wokół nich są poważne, o czym w Sejmie mówili sami uczniowie szkół z różnych części naszego kraju.

Przedstawiciele wszystkich szkół wskazywali hałas i brak cichych miejsc do odpoczynku jako jedne z największych problemów.

– Na korytarzach jest tak głośno, że trudno normalnie rozmawiać. Do tego dochodzi hałas samochodów z ulicy – mówili uczniowie zespołu szkół nr 12 w Warszawie. Podkreślali, że hałas utrudnia koncentrację, powoduje rozdrażnienie i pogarsza samopoczucie.

W poniedziałek 16 listopada odbyło się posiedzenie zespołów poselskich ds. Dzieci oraz „Rodzice dla Klimatu” pod hasłem „Męcząca przestrzeń czy Przestrzeń dla Rozwoju?”. W wydarzenie zaangażowała się m.in. Ambasada Danii.

Rodzice dla Klimatu/Facebook

Duszne klasy szkodzą uczniom

Drugim poważnym problemem jest jakość powietrza wewnątrz klas. Wnioski uczniów mówiące, że sale lekcyjne są duszne, a to utrudnia naukę – pokrywają się z danymi. Badania Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z 2018 roku pokazały, że stężenie dwutlenku węgla w klasach wynosi przeciętnie 2500 ppm (części na milion), a czasowo dochodzi nawet do 4000 ppm. Tymczasem te stężenia na zewnątrz sięgają około 420 ppm.

Tak wysokie zawartości CO2 w powietrzu nie stanowią dla zdrowia takiego niebezpieczeństwa, jak np. pył zawieszony (główna składowa smogu). Jednak przy wartościach powyżej 1000 ppm w pomieszczeniu pojawiają się problemy z koncentracją, zmęczenie i senność czy bóle głowy. To oczywiście przeszkadza w nauce. 

Elżbieta Lemańska-Błażowska, przedstawicielka Rodziców dla Klimatu, podkreślała, że władze traktują jakość powietrza w szkołach po macoszemu. Ministerstwa pytane o tę kwestię odsyłają petentów do kolejnych resortów. A w Polsce nie istnieją nawet normy dla stężenia CO2 w szkołach.

Szkoły są „termosami”?

“Tradycyjna” wentylacja grawitacyjna obecna w szkołach często nie zapewnia adekwatnej cyrkulacji w klasach, szczególnie przy dużej liczbie uczniów. Jak pokazują badania wykonane w szkołach w Krakowie, już jedna lekcja wystarczy, żeby poziom CO2 w klasie sięgnął 2500 ppm. Wietrzenie w czasie przerwy może obniżyć tę wartość o połowę, ale to wciąż nie oznacza spadku poniżej 1000 ppm. Do tego otwieranie okien na oścież jest nieefektywne z punktu widzenia ogrzewania, a jeśli na zewnątrz jest smog – jakość powietrza może się pogorszyć, zamiast poprawić. Rozwiązaniem są nowoczesne systemy wentylacyjne, które poprawiają jakość powietrza, a jednocześnie pozwalają oszczędzać energię.

Jak wygląda to w praktyce? Przykładów można szukać w Warszawie, gdzie od 2021 roku istnieją miejskie standardy architektoniczne i funkcjonalne dla szkół. Według dokumentu w szkołach powinno się montować wentylację mechaniczną nawiewno-wyciągową, która obejmuje m.in. filtrację powietrza (aby chronić przed smogiem) i wymiennik odzysku ciepła (w celu poprawy efektywności energetycznej).

Blanka Jędrzejewska z Departamentu Infrastruktury i Środowiska Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii poinformowała, że jednostka także pracuje nad standardami renowacji budynków publicznych. Jednak te należy wykonywać rozsądnie. Jak zauważyła, w Polsce funkcjonuje 22 tys. szkół i nie ma co liczyć, że w ciągu kilku lat uda się zrealizować wszędzie najbardziej ambitne plany. – Musimy zejść na ziemię i zobaczyć, co jest najważniejsze – stwierdziła. Zdaniem Jędrzejewskiej bardzo ważny jest np. monitoring jakości powietrza czy hałasu w szkołach, ale nie ma potrzeby, żeby montować czujniki w każdej klasie. 

– Jeśli robiąc termomodernizację budynków zapominamy o rekuperacji powietrza, to robimy z tych szkół termosy, w których dzieci mają gorsze warunki niż przed remontem. Takim renowacjom mówimy „nie”. Standardy i same renowacje muszą być robione z głową – podkreśliła. – Ważne jest przyjęcie rozwiązań na poziomie krajowym, na przykład normy dwutlenku węgla dla sal szkolnych – dodała.

Jak lepiej projektować szkoły?

W Sejmie o konkretnych rozwiązaniach tych wyzwań mówili przedstawiciele duńskiego biura projektowego arki_lab. Współpracują oni przy międzynarodowym projekcie edukacyjnym “Nordycka odporność zaczyna się w szkole”, który realizują w Polsce ambasady krajów nordyckich (Danii, Finlandii, Norwegii i Islandii) oraz polskie organizacje pozarządowe.

Na hakatonie, który był jednym z etapów projektu, ponad 1700 uczniów z 15 szkół odpowiedziało na ankietę dotyczącą tego, co można poprawić w ich placówkach. Bardzo negatywnie ocenili stołówki, dostępność budynków, poziom hałasu oraz otoczenie szkół. 

W jednej z placówek biorących udział w projekcie jako główne wyzwania zidentyfikowano:

  • złą jakość powietrza w pomieszczeniach,
  • hałaśliwe i zatłoczone korytarze podczas przerw,
  • wykorzystywanie obiektów sportowych jako parkingów.

Rozwiązanie tych problemów nie wymaga generalnego remontu budynku szkoły ani innych zakrojonych na szeroką skalę zmian. Utworzenie wydzielonego parkingu pozwoli na uwolnienie boisk i bieżni. Z kolei przekształcenie nieużywanych pomieszczeń w szkole dałoby nowe miejsca do edukacji pozalekcyjnej i odpoczynku. Dodatkowo ściszenie dzwonków na korytarzach to krok w stronę ograniczenia hałasu.

Właśnie hałas jako jeden z głównych problemów wskazują sami uczniowie ze szkół biorących udział w projekcie. Ciekawe dane napłynęły ze szkoły podstawowej nr 5 w Białymstoku. Wyniki przeprowadzonej tam ankiety pokazały, że uczniowie są zadowoleni z oświetlenia i jakości powietrza. Jednym z największych problemów jest według uczniów ogromny hałas na korytarzach i brak wyciszonych miejsc do integracji. Brakuje też osłoniętych miejsc na podwórku szkoły.  

Uczniowie zwrócili się do władz miasta o wsparcie w rozwiązaniu problemów. Szkoła otrzymała od ratusza 50 tys. zł dofinansowania, co pozwoliło na stworzenie wyciszonej strefy relaksu dla uczniów. Z kolei uczniowie ze szkoły podstawowej w Giebułtowie (woj. dolnośląskie) jako największy problem wskazali duszne klasy i ogrzewanie starym piecem.

Ambasada Danii o dwóch kluczowych czynnikach

Katarzyna Wojda z Ambasady Danii wskazuje najważniejsze elementy, które składają się na odporność i wartości nordyckich społeczeństw: dbałość o klimat wewnętrzny (tzw. indoor climate) oraz o efektywność energetyczną budynków użyteczności publicznej.

– Poprzez klimat wewnętrzny rozumie się: jakość powietrza w szkole, jakość architektury, ogromne przeszklenia zapewniające dostęp do światła dziennego, które ma ogromny wpływ na jakość uczenia się i samopoczucie. A także wnętrza, które zachęcają do ruchu, pracy w grupach i równego traktowania – mówi Katarzyna Wojda pytana przez SmogLab.

– Wszystko to wpływa na kształtowanie zdrowego, współpracującego społeczeństwa opartego na zaufaniu. W Danii mówi się, że budynek to drugi pedagog. A zaufanie jest najsilniejszą walutą – dodaje.

Zajęcia można prowadzić w nieco innej formule. Przykładów nie brakuje. Fot. Halfpoint/Shutterstock

Możemy czerpać z krajów nordyckich

Z kolei budynki użyteczności publicznej są wzorem dla innych obiektów i przykładem dla młodych, jak powinno to funkcjonować.

– To uczenie przez osmozę. Dominuje zasada energy efficiency first. Efektywność energetyczna postrzegana jest jako pierwsze paliwo. Oznacza to, że budynki projektuje się i buduje tak, aby zapewniały well-being swoim użytkownikom, a jednocześnie zużywały mniej energii niż budynki nieefektywne – przyznaje Wojda.

– Jest to możliwe dzięki eliminacji mostków termicznych, dobrej izolacji i wentylacji, przemyślanej architekturze oraz odpowiedniej aranżacji przestrzeni wokół budynków – dodaje.

Aranżacja, jak mówi nam Katarzyna Wojda, ma wzmacniać to, co dobre. I wylicza: 

  • Przyjazne otoczenie szkół – przestrzeń jest dostosowana do potrzeb pieszych i rowerzystów. Ruch samochodowy zostaje odsunięty od bezpośredniego otoczenia szkół, wokół których często sadzi się jadalne ogródki i ogrody. To również przestrzeń do spędzania czasu podczas przerw. W wielu szkołach każda przerwa odbywa się na zewnątrz. Duży nacisk kładzie się na to, aby jak najwięcej czasu spędzać na świeżym powietrzu i uczyć się w ruchu.
  • Otwartość szkół na lokalną społeczność – szkoły nie są ogrodzone, lecz stanowią część tkanki miejskiej. Z placów, ogrodów szkolnych czy infrastruktury sportowej mogą korzystać wszyscy mieszkańcy poza godzinami pracy szkoły.
  • Outdoor learning – Nordycy mówią, że nie ma złej pogody na wyjście na zewnątrz, można mieć tylko nieodpowiednie ubranie. Outdoor learning nie jest odosobnionym wydarzeniem (takim jak zielona szkoła raz w roku), lecz codziennością nordyckiej szkoły.
  • Zieleń jako element architektury i komfortu cieplnego – szkoły często otoczone są drzewami liściastymi, które zimą, gdy zrzucą liście, zapewniają dostęp do światła dziennego, a latem dają cień i chronią przed przegrzewaniem.

Jednocześnie Katarzyna Wojda zapowiada kolejne wspólne działania, które pozwolą zadbać o dobrostan wewnątrz oraz wokół placówek oświatowych.

–

Zdjęcie tytułowe: pu_kibun/Shutterstock

Autor

Patryk Strzałkowski

Dziennikarz specjalizujący się w tematyce klimatycznej, środowiskowej i sprawach zagranicznych. Laureat nagrody Dziennikarz dla planety – nagrody Radia ZET im. Andrzeja Woyciechowskiego. Absolwent programu Oxford Climate Journalism Network i Polskiej Szkoły Reportażu.

Udostępnij

Zobacz także

Wspierają nas

Partnerzy portalu

Partner cyklu "Miasta Przyszłości"

Partner cyklu "Żyj wolniej"

Partner naukowy

Bartosz Kwiatkowski

Dyrektor Frank Bold, absolwent prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, wiceprezes Polskiego Instytutu Praw Człowieka i Biznesu, ekspert prawny polskich i międzynarodowych organizacji pozarządowych.

Patrycja Satora

Menedżerka organizacji pozarządowych z ponad 15 letnim stażem – doświadczona koordynatorka projektów, specjalistka ds. kontaktów z kluczowymi klientami, menadżerka ds. rozwoju oraz PR i Public Affairs.

Joanna Urbaniec

Dziennikarka, fotografik, działaczka społeczna. Od 2010 związana z grupą medialną Polska Press, publikuje m.in. w Gazecie Krakowskiej i Dzienniku Polskim. Absolwentka Krakowskiej Szkoła Filmowej, laureatka nagród filmowych, dwukrotnie wyróżniona nagrodą Dziennikarz Małopolski.

Przemysław Błaszczyk

Dziennikarz i reporter z 15-letnim doświadczeniem. Obecnie reporter radia RMF MAXX specjalizujący się w tematach miejskich i lokalnych. Od kilku lat aktywnie angażujący się także w tematykę ochrony środowiska.

Hubert Bułgajewski

Ekspert ds. zmian klimatu, specjalizujący się dziedzinie problematyki regionu arktycznego. Współpracował z redakcjami „Ziemia na rozdrożu” i „Nauka o klimacie”. Autor wielu tekstów poświęconych problemom środowiskowym na świecie i globalnemu ociepleniu. Od 2013 roku prowadzi bloga pt. ” Arktyczny Lód”, na którym znajdują się raporty poświęcone zmianom zachodzącym w Arktyce.

Jacek Baraniak

Absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego na kierunku Ochrony Środowiska jako specjalista ds. ekologii i ochrony szaty roślinnej. Członek Pracowni na Rzecz Wszystkich Istot i Klubu Przyrodników oraz administrator grupy facebookowej Antropogeniczne zmiany klimatu i środowiska naturalnego i prowadzący blog „Klimat Ziemi”.

Martyna Jabłońska

Koordynatorka projektu, specjalistka Google Ads. Zajmuje się administacyjną stroną organizacji, współpracą pomiędzy organizacjami, grantami, tłumaczeniami, reklamą.

Przemysław Ćwik

Dziennikarz, autor, redaktor. Pisze przede wszystkim o zdrowiu. Publikował m.in. w Onet.pl i Coolturze.

Karolina Gawlik

Dziennikarka i trenerka komunikacji, publikowała m.in. w Onecie i „Gazecie Krakowskiej”. W tekstach i filmach opowiada o Ziemi i jej mieszkańcach. Autorka krótkiego dokumentu „Świat do naprawy”, cyklu na YT „Można Inaczej” i Kręgów Pieśni „Cztery Żywioły”. Łączy naukowe i duchowe podejście do zagadnień kryzysu klimatycznego.

Jakub Jędrak

Członek Polskiego Alarmu Smogowego i Warszawy Bez Smogu. Z wykształcenia fizyk, zajmuje się przede wszystkim popularyzacją wiedzy na temat wpływu zanieczyszczeń powietrza na zdrowie ludzkie.

Klaudia Urban

Zastępczyni redaktora naczelnego SmogLabu. Z wykształcenia mgr ochrony środowiska. Z portalem związana od 2021 roku. Wcześniej redaktorka Odpowiedzialnego Inwestora. Pisze głownie o zdrowiu, żywności, lasach, gospodarce odpadami i zielonych inwestycjach.

Maciej Fijak

Redaktor naczelny SmogLabu. Z portalem związany od 2021 r. Autor kilkuset artykułów, krakus, działacz społeczny. Pisze o zrównoważonych miastach, zaangażowanym społeczeństwie i ekologii.

Sebastian Medoń

Z wykształcenia socjolog. Interesuje się klimatem, powietrzem i energetyką – widzianymi z różnych perspektyw. Dla SmogLabu śledzi bieżące wydarzenia, przede wszystkim ze świata nauki.

Tomasz Borejza

Współzałożyciel SmogLabu. Dziennikarz naukowy. Wcześniej/czasami także m.in. w: Onet.pl, Przekroju, Tygodniku Przegląd, Coolturze, prasie lokalnej oraz branżowej.