Na jakim etapie jesteśmy w drodze do czystego powietrza w Polsce? Jak duża nastąpiła poprawa w ciągu ostatniej dekady i co jeszcze zostało do zrobienia? Rozmawiamy z Piotrem Siergiejem – rzecznikiem Polskiego Alarmu Smogowego.
SmogLab: Czy w Polsce w ostatnich latach jakość powietrza się poprawiła?
Piotr Siergiej: Pozytywną wiadomością jest, że powietrze nam się poprawia. Obserwujemy to już od dekady, z wyłączeniem niestety roku 2024, gdzie o 7% wzrosły średnioroczne stężenia pyłów zawieszonych w kraju. Rok 2024 był w historii smogowej ostatnich 10 lat, chyba pierwszym rokiem, w którym zanieczyszczenie powietrza wzrosło, a nie zmalało.
W 2012 roku, kiedy Polski Alarm Smogowy zaczął walkę z zanieczyszczeniem powietrza, mieliśmy w Krakowie ponad sto „dni smogowych”. W Rybniku – jednym z liderów wymiany „kopciuchów”, to było ponad 130 dni, czyli właściwie cały sezon grzewczy. Obecnie w obydwu przypadkach mamy takich dni kilkanaście rocznie.
SL: Poprawa nastąpiła dzięki wymianie wysokoemisyjnych kotłów. Jak wygląda to w liczbach?
P.S: Kiedy zaczynaliśmy, szacowaliśmy liczbę pozaklasowych kotłów na węgiel i drewno, czyli właśnie tych niesławnych kopciuchów, na mniej więcej 3,5 miliona. Dzisiaj ta liczba zmalała mniej więcej o milion. Widzimy potężną zmianę w tych bardzo mocno zainteresowanych miastach, właśnie dlatego, że tam z tą likwidacją kopciuchów poszło naprawdę nieźle.
Chcielibyśmy, żeby te dwa i pół miliona zniknęło w jak najszybszym czasie i była na to szansa-program Czyste Powietrze – program dotujący wymianę kotłów. W roku 2024 miał swój rekordowy rok, w którym złożono 280 tysięcy wniosków.
SL: Czy zmieniło się postrzeganie kwestii powietrznych oraz nastawienie do wymiany pieców?
P.S:Teraz zrozumienie jest dużo pełniejsze, ale na początku rzeczywiście uznawano, że alarmy smogowe chcą zmieniać coś tak tradycyjnego jak sposób ogrzewania. Słyszało się wtedy, mój dziad palił, mój ojciec palił i ja będę palił. Kiedy jest zima, to musi dymić i było to uznawane jako swego rodzaju nasza polska tradycja, która trwała od stuleci i rzeczywiście tak było. Więc faktycznie udało się to zmienić
SL: Jak zanieczyszczone powietrze wpływa na nasze zdrowie?
P.S:Osobom starszym, schorowanym, które już przeszły jakieś choroby układu sercowo-naczyniowego, intensywne, duże zanieczyszczenie powietrza może dosłownie odebrać życie w ciągu kilku dni. To nie jest przesada, ponieważ mamy na to dowody z Zabrzańskiej Kliniki Chorób Serca, gdzie wskazuje się, patrząc na przyjęcia do szpitala i patrząc na umieralność, że w dniach następujących po silnym epizodzie smogowym śmiertelność po prostu rośnie o 8-12%. Krótko mówiąc, ludzie słabego zdrowia mogą umrzeć na skutek silnego epizodu smogowego.
Co do dzieci jest trochę inaczej. Do 12 roku życia nasze płuca kształtują się. Osoby dorosłe, które jako dzieci wyrastały w zasmożonych miastach, mają dużo większe ryzyko chorób układu oddechowego czy chorób układu sercowo-naczyniowego. Czyli stają się potencjalnie pacjentami kliniki w Zabrze.
Mamy również badania profesor Czarnobilskiej, która przez 10 lat badała astmatyczne dzieci w Krakowie. Na początku tych badań, mniej więcej 1 czwarta dzieci w klasach krakowskich miała objawy astmy. Po 10 latach ten odsetek spadł do mniej więcej 5-6%. Są też badania dotyczące tego, jak wpływa na zdolności kognitywne u dzieci. W zanieczyszczonym powietrzu one mają po prostu gorsze wyniki w nauce.
Co może zrobić przeciętna osoba, aby mieć lepsze powietrze w swoim najbliższym otoczeniu?
P.S:Mamy policję, mamy straż miejską, mamy urzędników wydziału środowiska. Dopominajmy się, aby reagowali w sprawie palenia śmieci. Rozmawiajmy z lokalnymi władzami. Pytajmy, co robią w tej sprawie, czy wspierają Program Czyste Powietrze, czy pomagają ludziom uzyskiwać dotacje.
Lokalni politycy, ale też myślę, że politycy na wyższym szczeblu, raczej działają bardzo reaktywnie. Te nasze działania oddolne, potrafią zmienić nastawienie polityków do rzeczywistości. Niewiele się wydarzy, jeżeli my obywatele nie będziemy głośno krzyczeć, że coś nam się nie podoba.
Rozmowę zrealizowano w ramach projektu Clean Air 3: Empowering Caregivers to Fight Air Pollution and Safeguard Seniors’ Health Clean Air 3: Empowering Caregivers to Fight Air Pollution and Safeguard Seniors’ Health. Dofinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji. Unia Europejska ani Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
