Udostępnij

Nowe badanie kondycji naszej planety. Pękła „bezpieczna i sprawiedliwa” granica

06.12.2023

Na łamach „Nature” opublikowano wyniki badań, w ramach których ocenie poddano kondycję naszej planety. Wnioski nie są optymistyczne: okazuje się, że w skali globalnej już przekroczyliśmy kilka granic, które wyznaczały warunki dla stabilności systemu planetarnego. To kolejna diagnoza, z której płynie jeden zasadniczy wniosek. Potrzebne są pilne działania zmierzające do ochrony ekosystemów i dobrobytu ludzi.

„Jeśli w porę nie nastąpi transformacja, najprawdopodobniej nie da się uniknąć nieodwracalnych punktów krytycznych i powszechnego wpływu na dobrostan ludzi. Uniknięcie tego scenariusza ma kluczowe znaczenie, jeśli chcemy zapewnić bezpieczną i sprawiedliwą przyszłość dla obecnych i przyszłych pokoleń” – powiedział w oświadczeniu prof. Johan Rockström, główny autor badania.

Rockström jest współprzewodniczącym grupy naukowców Earth Commission i dyrektorem Potsdam Institute for Climate Impact Research. Od lat kieruje zespołem próbującym oszacować całościowo kondycję naszej planety. O ich staraniach, pisaliśmy przed dwoma laty. Wówczas alarmowano, że przekroczone zostały już cztery z dziewięciu granic, kluczowych dla stabilności życia dla ziemi.

Najnowszym efektem prac zespołu prof. Rockströma jest recenzowana publikacja w jednym z najbardziej prestiżowych czasopism naukowych. Choć ogłoszone ustalenia wnoszą nowe szczegóły, nie zmienia się główny wniosek: zmierzamy w niebezpiecznym kierunku, co wymaga pilnych działań naprawczych. Artykuł ukazał się na łamach „Nature”.

Granice planetarne ważne nie tylko dla ekosystemów, ale i dobrostanu ludzi

Tym razem naukowcy z zespołu prof. Rockströma zmienili nieco optykę. Opierając się na dotychczasowych ustaleniach nauki, określili grupę „bezpiecznych i sprawiedliwych” granic systemu ziemskiego (Earth system boundaries – ESB’s). Następnie, w oparciu o dostępne dane, ocenili, jak blisko jesteśmy od ich przekroczenia.

To pierwsza tak poważna, ilościowa analiza na ten temat. Przeanalizowane obszary dotyczą kluczowych kwestii, tj. związanych m.in. z klimatem, bioróżnorodnością, wodą pitną, składnikami odżywczymi oraz zanieczyszczeniami aerozolowymi.

Czytaj także: Copernicus: poprzednie lato w Europie najgorętsze w historii pomiarów

Co szczególnie istotne, obok kryteriów bezpieczeństwa (odnoszących się do stabilności ekosystemów), wprowadzono wyznaczniki związane ze sprawiedliwością. W ten sposób uwzględniono, jak obserwowane na planecie zmiany wpłyną na dobrostan ludzi, a więc poszczególnych społeczeństw i społeczności. Temperatura na Ziemi, czy też dostępność do odpowiedniej jakości wody, to przecież kwestie, od których zależy jakość życia nas wszystkich.

Wspomniane rozszerzenie stanowiło poniekąd odpowiedź na wcześniejsze zarzuty wobec prac zespołu. Krytyka dotyczyła m.in. tego, że proponowany wcześniej model zbytnio upraszcza badane kwestie. Efektem jest wyróżnienie kluczowych obszarów i wyznaczenie granic: „bezpiecznej”, „sprawiedliwej”, a także – łączącej obydwie – „bezpiecznej i sprawiedliwej”.

 class=

W kluczowych obszarach, spośród ośmiu „bezpiecznych i sprawiedliwych” granic, przekroczonych zostało już siedem. W przypadku klimatu, czyli najczęściej dyskutowanej współcześnie kwestii, przekroczono granicę „sprawiedliwą”. Tę rozumiano m.in. jako próg 1 st. Celsjusza ocieplenia, względem poziomu sprzed rewolucji przemysłowej.

Wciąż mamy jednak szansę ograniczyć emisje gazów cieplarnianych na tyle, by powstrzymać najpoważniejsze szkody z punktu widzenia stabilności ekosystemów.

„Ilu ostrzeżeń jeszcze potrzeba?”

„Co dla mnie niezwykle cenne, autorzy analizy z 'Nature’, domagając się przeprowadzenia szybkiej sprawiedliwej transformacji, zwracają uwagę, że musi ona objąć zarówno klimat, jak i różnorodność biologiczną, a także powietrze, wodę i glebę. Jakże to odmienne spojrzenie od naszego polskiego, ograniczonego w dużej mierze do branży górniczej i redukcji emisji gazów cieplarnianych. Jakże to przesłanie naukowców o bezpiecznych i sprawiedliwych granicach systemu Ziemi odmienne jest od celów polityki światowej. Z pewnością nie skupionej na dobrym zarządzaniu procesami biofizycznymi na Ziemi. A przecież one decydują o możliwości naszego życia na planecie” – komentuje prof. dr hab. Piotr Skubała z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

Czytaj także: IPCC: Potrzeba pilnych działań. Skuteczne sposoby są już dostępne

„Ile jeszcze będzie potrzebnych ostrzeżeń, apeli, analiz ze strony światowej nauki, aby wreszcie politycy i biznes podjęli działania dające nam szansę na dalszą bezpieczną egzystencję na Ziemi? Czy świat usłyszy i zareaguje na fakt, że prawie wszystkie granice bezpiecznego i sprawiedliwego systemu Ziemi zostały naruszone? Pocieszające jest to, że działania te mamy dokładnie zaplanowane np. w Porozumieniu Paryskim w sprawie klimatu, globalnych ramach różnorodności biologicznej Kunming-Montreal, celach zrównoważonego rozwoju do 2030. Na naszym europejskim podwórku przygotowaliśmy i wdrażamy Europejski Zielony Ład, Unijną Strategię na rzecz Bioróżnorodności 2030 czy Strategię Leśną” – zwraca uwagę prof. Skubała.

Wnioski ważne także dla biznesu

„To badanie ma kluczowe znaczenie dla biznesu. Łączy klimat z naturą, słodką wodą, czystym powietrzem i innymi globalnymi dobrami wspólnymi. Określa również, co jest potrzebne, aby zabezpieczyć naszą wspólną przyszłość” – komentuje Gim Huay, dyrektor zarządzająca w Centrum na Rzecz Natury i Klimatu Światowego Forum Ekonomicznego.

„Obecna trajektoria jest nie do utrzymania dla globalnej gospodarki i społeczeństwa. Firmy będą musiały stawić czoła kryzysom i eskalacji ryzyka w swoich działaniach i łańcuchach dostaw, co znacznie obniży ich wartość. Te badania staną się naukową podstawą tego, w jaki sposób firmy mogą i powinny budować strategie, wyznaczać cele i wdrażać działania. W celu złagodzenia ryzyka oraz sprawowania przywództwa, dla zapewnienia warunków dla swojego sukcesu” – podkreśla Huay.

_

Z całością przytaczanej publikacji można zapoznać się tutaj.

Zdjęcie: Andrius_Saz / Shutterstock.com

Autor

Sebastian Medoń

Z wykształcenia socjolog. Interesuje się klimatem, powietrzem i energetyką – widzianymi z różnych perspektyw. Dla SmogLabu śledzi bieżące wydarzenia, przede wszystkim ze świata nauki.

Udostępnij

Wspierają nas

Partner portalu

Joanna Urbaniec

Dziennikarka, fotografik, działaczka społeczna. Od 2010 związana z grupą medialną Polska Press, publikuje m.in. w Gazecie Krakowskiej i Dzienniku Polskim. Absolwentka Krakowskiej Szkoła Filmowej, laureatka nagród filmowych, dwukrotnie wyróżniona nagrodą Dziennikarz Małopolski.

Przemysław Błaszczyk

Dziennikarz i reporter z 15-letnim doświadczeniem. Obecnie reporter radia RMF MAXX specjalizujący się w tematach miejskich i lokalnych. Od kilku lat aktywnie angażujący się także w tematykę ochrony środowiska.

Hubert Bułgajewski

Ekspert ds. zmian klimatu, specjalizujący się dziedzinie problematyki regionu arktycznego. Współpracował z redakcjami „Ziemia na rozdrożu” i „Nauka o klimacie”. Autor wielu tekstów poświęconych problemom środowiskowym na świecie i globalnemu ociepleniu. Od 2013 roku prowadzi bloga pt. ” Arktyczny Lód”, na którym znajdują się raporty poświęcone zmianom zachodzącym w Arktyce.

Jacek Baraniak

Absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego na kierunku Ochrony Środowiska jako specjalista ds. ekologii i ochrony szaty roślinnej. Członek Pracowni na Rzecz Wszystkich Istot i Klubu Przyrodników oraz administrator grupy facebookowej Antropogeniczne zmiany klimatu i środowiska naturalnego i prowadzący blog „Klimat Ziemi”.

Martyna Jabłońska

Koordynatorka projektu, specjalistka Google Ads. Zajmuje się administacyjną stroną organizacji, współpracą pomiędzy organizacjami, grantami, tłumaczeniami, reklamą.

Przemysław Ćwik

Dziennikarz, autor, redaktor. Pisze przede wszystkim o zdrowiu. Publikował m.in. w Onet.pl i Coolturze.

Karolina Gawlik

Dziennikarka i trenerka komunikacji, publikowała m.in. w Onecie i „Gazecie Krakowskiej”. W tekstach i filmach opowiada o Ziemi i jej mieszkańcach. Autorka krótkiego dokumentu „Świat do naprawy”, cyklu na YT „Można Inaczej” i Kręgów Pieśni „Cztery Żywioły”. Łączy naukowe i duchowe podejście do zagadnień kryzysu klimatycznego.

Jakub Jędrak

Członek Polskiego Alarmu Smogowego i Warszawy Bez Smogu. Z wykształcenia fizyk, zajmuje się przede wszystkim popularyzacją wiedzy na temat wpływu zanieczyszczeń powietrza na zdrowie ludzkie.

Klaudia Urban

Z wykształcenia mgr ochrony środowiska. Od 2020 r. redaktor Odpowiedzialnego Inwestora, dla którego pisze głównie o energetyce, górnictwie, zielonych inwestycjach i gospodarce odpadami. Zainteresowania: szeroko pojęta ochrona przyrody; prywatnie wielbicielka Wrocławia, filmów wojennych, literatury i poezji.

Maciej Fijak

Redaktor naczelny SmogLabu. Z portalem związany od 2021 r. Autor kilkuset artykułów, krakus, działacz społeczny. Pisze o zrównoważonych miastach, zaangażowanym społeczeństwie i ekologii.

Sebastian Medoń

Z wykształcenia socjolog. Interesuje się klimatem, powietrzem i energetyką – widzianymi z różnych perspektyw. Dla SmogLabu śledzi bieżące wydarzenia, przede wszystkim ze świata nauki.

Tomasz Borejza

Zastępca redaktora naczelnego SmogLabu. Dziennikarz naukowy. Wcześniej/czasami także m.in. w: Onet.pl, Przekroju, Tygodniku Przegląd, Coolturze, prasie lokalnej oraz branżowej.