Udostępnij

Tym truje krakowski obwarzanek. Dwa miesiące na likwidację 12 tys. kopciuchów

26.03.2024

Krakowski Alarm Smogowy podsumował liczbę pozaklasowych kopciuchów w metropolii. Chodzi o urządzenia, które już od 1 maja będą nielegalne. Okazuje się, że w gminach wokół Krakowa zostało ich dokładnie 11 734. Tymczasem w ostatnim czasie tempo ich likwidacji znacząco spadło – z 2691 w roku 2022, do zaledwie 1767 w roku 2023. Przy obecnym tempie w jednej z gmin kopciuchy znikną dopiero za 36 lat.

– To wina osłabienia przepisów uchwały antysmogowej w województwie małopolskim – słyszymy w Krakowskim Alarmie Smogowym. KAS przypomina, że zgodnie z przepisami, do zakończenia wymiany “kopciuchów” w krakowskim obwarzanku zostało tylko 62 dni. Jeśli wymiana kopciuchów nie przyspieszy, ze smogiem w Krakowie i ościennych gminach będziemy się borykać jeszcze ponad 6 lat.

Porównanie efektów wymiany „kopciuchów” w ostatnich latach pokazuje, że spada tempo ich likwidacji. Po dosyć dobrym roku 2022, kiedy mieszkańcy „obwarzanka” wymienili 2691 kotłów, liczba wymian spadła w 2023 roku do zaledwie 1767. Słabsze tempo jest efektem osłabienia uchwały antysmogowej dla województwa małopolskiego.

  • O zmianach kluczowych terminów uchwały antysmogowej we wrześniu 2022 roku pisaliśmy w tym miejscu.

To wtedy radni sejmiku województwa z Prawa i Sprawiedliwości i PSL zdecydowali, że „kopciuchy” mogą dymić jeszcze przez dodatkowe 14 miesięcy. W rzeczywistości przełożyło się to na 2 dodatkowe sezony grzewcze. Powołując się na dane pozyskane w urzędach, KAS podkreśla, że to właśnie ta decyzja zmieniła podejście mieszkańców regionu do wymiany kotłów, sprawiając, że w bardzo krótkim czasie Małopolska z lidera w tym obszarze, spadła na dalsze miejsca.

 class=

Krakowski obwarzanek wciąż kopci. Zostały dwa miesiące

To zdanie podziela Paweł Ścigalski – pełnomocnik prezydenta Krakowa ds. jakości powietrza. – Uważam, że w dużym stopniu tempo wymiany kotłów bezklasowych zostało wyhamowane przez wydłużenie terminów uchwały antysmogowej dla Małopolski – komentuje najnowsze dane zapytany przez SmogLab. Ścigalski podkreśla, że piece powinny zniknąć jak najszybciej.

– Zostało zaledwie 2 miesiące do wejścia w życie przepisów zakazujących ich użytkowania. Gminy ościenne były wspierane przez miasto Kraków w kampaniach informacyjnych, chociażby w ramach Inicjatywy 600 – przypomina urzędnik.

Wspomniana „Inicjatywa 600” to wspólny projekt Miasta Krakowa, 14 gmin zrzeszonych w Metropolii Krakowskiej i Polskiego Alarmu Smogowego. Dotyczy przyspieszenia wymiany starych źródeł ciepła i pełnego wdrożenia uchwały antysmogowej. – Teraz to już jest naprawdę ostatni dzwonek. Do kolejnego sezonu grzewczego trzeba zrobić wszystko, żeby tych kotłów było jak najmniej i to jest wyzwanie, któremu muszą sprostać nowe władze samorządowe już po kwietniowych wyborach – podsumowuje pełnomocnik prezydenta Krakowa.

 class=

Metropolia krakowska. „Rekordzista” potrzebuje 36 lat na likwidację kopciuchów

Obecne tempo wymiany starych pieców i kotłów wskazuje, że jeśli nic się nie zmieni, to „obwarzanek” pozbędzie się ich dopiero za kilka lat. W niektórych gminach jest to nie kilka, a kilkanaście lat. Jednak u rekordzisty to ponad trzy dekady.

Najgorzej wygląda sytuacja w gminie Biskupice, gdzie przy obecnym tempie „kopciuchy” znikną dopiero za 36 lat. W tej gminie wciąż dymią 1642 pozaklasowe kotły. Ponad tysiąc tego typu urządzeń funkcjonuje również w Wieliczce (1541 szt.) i Niepołomicach (1104 szt.). Najszybciej – oceniając po tempie wymiany – “kopciuchy” znikną w Michałowicach, bo już za trzy lata. 

Ewa Lutomska z Krakowskiego Alarmu Smogowego przypomina o dobrym kierunku, który został obrany w Małopolsce przed wspomnianymi zmianami. – Jeszcze w 2022 roku obserwowaliśmy dużo większą mobilizację. Mieszkańcy likwidowali „kopciuchy”, ponieważ wiedzieli, że w innym przypadku będą ponosić kary finansowe. Było wiele kampanii informacyjnych, wskazujących koniec 2022 roku, jako termin, w którym „kopciuchy” staną się nielegalne – przypomina Lutomska.

– Widzimy więc, jak wiele zależy od postawy przedstawicieli władz – dodaje. Jej zdaniem poprawa jakości powietrza będzie poważnym wyzwaniem dla nowych władz samorządowych. Także dla prezydenta Krakowa, który powinien zrobić wszystko, aby ograniczyć napływ zanieczyszczeń z gmin ościennych do Krakowa i wspierać sąsiednie gminy w działaniach antysmogowych, przede wszystkim w egzekucji obowiązujących przepisów – mówi nam przedstawicielka KAS-u.

Co może zrobić prezydent miasta, aby ościenne gminy przestały kopcić? Prezesem Zarządu Stowarzyszenia Metropolia Krakowska jest właśnie prezydent Krakowa. – Wykorzystując tę pozycję, powinien priorytetowo potraktować działania, które pomogą poprawić jakość powietrza na terenie metropolii. Mógłby wpływać na władze gmin ościennych, aby w większym stopniu angażowali się w rozwiązanie tego problemu – słyszymy w KAS.

 class=

Okolice Krakowa. Ile kopciuchów już zniknęło?

Prezydent Krakowa – Jacek Majchrowski zwracał uwagę, że część pieniędzy z tzw. „janosikowego” mogłoby iść na wymianę kopciuchów. Włodarz chciał, aby pieniądze były „znaczone” i nie mogły być wydawane na inne cele. Kolejny pomysł to formalne powołanie krakowskiej metropolii. Dziś działa pół formalnie pod postacią wspomnianego stowarzyszenia. Powołanie metropolii oznaczałoby dodatkowe środki z centralnego budżetu państwa. Krakowscy parlamentarzyści zapowiadali w październikowej kampanii takie rozwiązanie, jednak po wyborach temat ucichł.

Jak wygląda tempo wymiany urządzeń grzewczych w Małopolsce? Okazuje się, że w ciągu ostatnich lat w krakowskim „obwarzanku” liczba pozaklasowych pieców i kotłów spadła z około 23 tysięcy w 2020 roku do 11 734 obecnie.

Jednak już od 1 maja 2024 r. „kopciuchy” staną się nielegalne. Przedstawiciele gmin będą musieli zaangażować większe siły w procesy kontroli i egzekucji przepisów antysmogowych. Wszyscy mieszkańcy mieli bowiem tyle samo czasu na dostosowanie się do nowego prawa i taki sam dostęp do programów dotacyjnych, wspierających wymianę kotłów i termomodernizację budynków.

– Choć tempo wymiany kotłów zwolniło w ostatnim roku, cały czas liczymy, że „kopciuchy” jak najszybciej przestaną zanieczyszczać powietrze, a użytkownicy starych kotłów na węgiel i drewno zdecydują się na ich wymianę – mówi wspomniana Ewa Lutomska z KAS. Jej zdaniem nadzieję daje wyższa liczba złożonych wniosków o dotację na wymianę kotła. – W całym 2023 roku wpłynęło ich ponad 1900, a najwięcej w gminach, w których działają Lokalne Alarmy Smogowe.

– To pokazuje, że tam, gdzie mieszkańcy aktywnie domagają się zmian i sami angażują się w działania antysmogowe, świadomość rośnie. Jednocześnie potrzeba rozwiązania problemu jakości powietrza staje się priorytetem – podsumowuje przedstawicielka KAS.

 class=

Zdjęcie tytułowe: Joanna Urbaniec

Autor

Maciej Fijak

Krakus, działacz społeczny. Pisze o zrównoważonych miastach, zaangażowanym społeczeństwie i ekologii. Naukowo zajmuje się m.in. międzynarodową ochroną środowiska. Uczestnik European Green Activism Training 2020, członek Akcji Ratunkowej dla Krakowa. Po godzinach przemierza Kraków wzdłuż i wszerz – pieszo lub na dwóch kółkach. Najczęściej spotykany w krakowskim Podgórzu.

Udostępnij

Zobacz także

Wspierają nas

Partner portalu

Joanna Urbaniec

Dziennikarka, fotografik, działaczka społeczna. Od 2010 związana z grupą medialną Polska Press, publikuje m.in. w Gazecie Krakowskiej i Dzienniku Polskim. Absolwentka Krakowskiej Szkoła Filmowej, laureatka nagród filmowych, dwukrotnie wyróżniona nagrodą Dziennikarz Małopolski.

Przemysław Błaszczyk

Dziennikarz i reporter z 15-letnim doświadczeniem. Obecnie reporter radia RMF MAXX specjalizujący się w tematach miejskich i lokalnych. Od kilku lat aktywnie angażujący się także w tematykę ochrony środowiska.

Hubert Bułgajewski

Ekspert ds. zmian klimatu, specjalizujący się dziedzinie problematyki regionu arktycznego. Współpracował z redakcjami „Ziemia na rozdrożu” i „Nauka o klimacie”. Autor wielu tekstów poświęconych problemom środowiskowym na świecie i globalnemu ociepleniu. Od 2013 roku prowadzi bloga pt. ” Arktyczny Lód”, na którym znajdują się raporty poświęcone zmianom zachodzącym w Arktyce.

Jacek Baraniak

Absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego na kierunku Ochrony Środowiska jako specjalista ds. ekologii i ochrony szaty roślinnej. Członek Pracowni na Rzecz Wszystkich Istot i Klubu Przyrodników oraz administrator grupy facebookowej Antropogeniczne zmiany klimatu i środowiska naturalnego i prowadzący blog „Klimat Ziemi”.

Martyna Jabłońska

Koordynatorka projektu, specjalistka Google Ads. Zajmuje się administacyjną stroną organizacji, współpracą pomiędzy organizacjami, grantami, tłumaczeniami, reklamą.

Przemysław Ćwik

Dziennikarz, autor, redaktor. Pisze przede wszystkim o zdrowiu. Publikował m.in. w Onet.pl i Coolturze.

Karolina Gawlik

Dziennikarka i trenerka komunikacji, publikowała m.in. w Onecie i „Gazecie Krakowskiej”. W tekstach i filmach opowiada o Ziemi i jej mieszkańcach. Autorka krótkiego dokumentu „Świat do naprawy”, cyklu na YT „Można Inaczej” i Kręgów Pieśni „Cztery Żywioły”. Łączy naukowe i duchowe podejście do zagadnień kryzysu klimatycznego.

Jakub Jędrak

Członek Polskiego Alarmu Smogowego i Warszawy Bez Smogu. Z wykształcenia fizyk, zajmuje się przede wszystkim popularyzacją wiedzy na temat wpływu zanieczyszczeń powietrza na zdrowie ludzkie.

Klaudia Urban

Z wykształcenia mgr ochrony środowiska. Od 2020 r. redaktor Odpowiedzialnego Inwestora, dla którego pisze głównie o energetyce, górnictwie, zielonych inwestycjach i gospodarce odpadami. Zainteresowania: szeroko pojęta ochrona przyrody; prywatnie wielbicielka Wrocławia, filmów wojennych, literatury i poezji.

Maciej Fijak

Redaktor naczelny SmogLabu. Z portalem związany od 2021 r. Autor kilkuset artykułów, krakus, działacz społeczny. Pisze o zrównoważonych miastach, zaangażowanym społeczeństwie i ekologii.

Sebastian Medoń

Z wykształcenia socjolog. Interesuje się klimatem, powietrzem i energetyką – widzianymi z różnych perspektyw. Dla SmogLabu śledzi bieżące wydarzenia, przede wszystkim ze świata nauki.

Tomasz Borejza

Zastępca redaktora naczelnego SmogLabu. Dziennikarz naukowy. Wcześniej/czasami także m.in. w: Onet.pl, Przekroju, Tygodniku Przegląd, Coolturze, prasie lokalnej oraz branżowej.