Udostępnij

Czechy to inny świat. Pod tym względem biją nas na głowę

23.01.2024

Polskie Pendolino rozpędza się do 200 kilometrów na godzinę i zapewnia szybki, wygodny oraz drogi transport między kilkoma z największych polskich aglomeracji. Jednocześnie transport w mniejszych miejscowościach jest zorganizowany tak źle, że – tam gdzie w ogóle są – pociągi potrafią nie dojeżdżać do węzłów przesiadkowych, bo musiałyby przekroczyć granicę… województwa. W Czechach Pendolino jeździ wolniej, ale za to szynobusy i autobusy kursują niemal wszędzie. Zapewniając ludziom przewidywalny i punktualny transport.

Co jest ważniejsze? Dla polityków być może to pierwsze. Przecinanie wstęgi na nowym dworcu, do którego dojeżdża nowy i efektowny pociąg za setki milionów złotych, jest dla nich zadaniem wdzięczniejszym niż codzienna troska o to, by w niewielkich miejscowościach były pociągi lub autobusy. Jednak dla większości ludzi ważniejszy od szybkiego i drogiego pociągu do Warszawy jest tani i przewidywalny transport do miasta, w którym mają pracę, szkołę lub lekarza.

W ostatnich  tygodniach opublikowaliśmy dwie rozmowy o stanie kolei i – szerzej – transportu publicznego. Jedna dotyczyła tego, jak te sprawy są zorganizowane w Republice Czeskiej. Druga opowiadała o Polsce. Obydwie spotkały się z dużym odzewem i ciepłym przyjęciem. Ale jeszcze większe wrażenie niż każda z nich z osoba, robi ich zestawienie. Bardzo wyraźnie widać wtedy przepaść, która dzieli to, jak o transporcie myśli się u nas i u naszych południowych sąsiadów.

O Czechach opowiedział mi Rafał Stanek, który kilka lat temu zadomowił się na Morawach i niemal z miejsca stał się pasjonatem czeskiej kolei.

Miejski bilet na pociągi vs nieprzekraczalna granica województwa

O prostych sprawach, które tam wdrożono i ułatwiają życie pasażerom, potrafi ciekawie opowiadać godzinami. Przykład? Zrobiono tam niedawno tak, że jeżeli bilet kupiło się w aplikacji, a pociąg się spóźnił, to 25 procentowa rekompensata automatycznie wraca na konto pasażera. – To prosta sprawa. Wiedzą, kto kupił bilet i który pociąg się spóźnił. Dlaczego mieliby tak nie robić? – opowiadał mi Rafał. Zwracając przy tym uwagę, że są ważniejsze rzeczy. Takie jak doskonale zorganizowany system biletowy, który powoduje np., że na miejskich jizdenkach można podróżować po całych województwach.

I nie tylko po województwach, bo tam gdzie ma to sens, można przejechać na nich nawet… za granicę. –  Bardzo fajny jest system zakupu biletów. Masz różnych przewoźników, ale jeden bilet. Możesz na nim jeździć po całym województwie, a nawet po kawałeczkach Austrii. – tłumaczy Rafał Stanek, mówiąc, że na miejskim bilecie z Brna można – pociągiem i podmiejskim autobusem – dojechać choćby do austriackiego Retzu. Niby nic wielkiego, ale bardzo dużo.

A jak jest z tym w Polsce? O tym opowiedziała mi Paulina Matysiak, szefowa  Parlamentarnego Zespołu ds. Walki z Wykluczeniem Transportowym. I „transgraniczne” połączenia działają w naszym kraju tak: „Jesteśmy w Kutnie, które znajduje się w województwie łódzkim. Kujawsko-Pomorskie, z którym sąsiadujemy, prowadziło jeszcze niedawno swoje połączenia z Torunia do Kalisk Kujawskich – ostatniej stacji w województwie. Nie chcieli puścić tego pociągu dalej, chociaż to jest jaskrawy absurd, bo Kaliska to niewielka stacja, a Kutno jest stacją węzłową, na której można się przesiąść i pojechać dalej. Problemem jest pewnie ustalenie, który marszałek ma za to zapłacić. (…) Transport w województwie jest, a że po zakończeniu trasy są jeszcze trzy stacje? A co to kogo obchodzi?” Czeski transport regionalny bez trudu przekracza granicę kraju.

Nasz nie radzi sobie z tą, która rozdziela województwa.

Autobus już czeka vs linia za kilkaset milionów prawie bez pociągów

Ale to oczywiście nie koniec różnic, bo inaczej myśli się o tym, do czego pociągi służą i jak zorganizować rozkłady. Przede wszystkim w Czechach pozostawiono niewielkie połączenia. Nawet takie linie, które nie były zelektryfikowane. I pociągi jeżdżą niekiedy bardzo stare i przypominające leciwy autobus. Ale za to jeżdżą regularnie i punktualnie. Tak Rafał Stanek mówił o rozkładach podmiejskich autobusów z Brna: „[Jeżdżą] co pół godziny lub co godzinę. Zawsze w stałych minutach. 8:25, 9:25, 10:25… Dzięki temu można się bez problemu przyzwyczaić do czasów odjazdu. Zdarza się i tak, że równolegle jadą dwa autobusy. Jeden zatrzymuje się po drodze częściej, a drugi jest przyspieszony i robi to rzadziej.” Do tego rozkłady układa się tak, że wszystko jest ze sobą zgrane i na przykład kiedy na stację, nawet niewielką, przyjeżdża pociąg, to na przystanku przy niej już czekają autobusy, który wiozą ludzi dalej.

W Polsce sprawa wygląda nieco inaczej. „Jest taki sztandarowy przykład” – mówiła Paulina Matysiak – „sprzed roku. Za kilkaset milionów złotych zmodernizowano linię Mielec – Dębica na Podkarpaciu, żeby puścić jakieś cztery pary połączeń. A ostatni pociąg odjeżdżał w okolicach 16.30. (…) Jaka to jest oferta, kiedy są cztery pary połączeń? Podczas otwarcia tej linii mówiono, jak to jest wspaniale, że będzie można pojechać do kina. Do jakiego kina, skoro ostatni pociąg odjeżdża o 16.30? Trzeba wziąć urlop, żeby móc pójść obejrzeć film?”

Dobry transport w mniejszych miejscowościach vs wakacyjne wygaszanie

A skoro już przy urlopach jesteśmy to warto jeszcze zwrócić uwagę, jak u nas rozwiązuje się komunikację w dni wolne. Nawet największe miasta w wakacje tną rozkłady jazdy do oporu. Zupełnie, jakby z autobusów i tramwajów korzystali jedynie uczniowie i studenci. W tych mniejszych jest często dramat. Bywa na przykład tak, że transport zapewniają autobusy szkolne, które – oczywiście – w wakacje nie jeżdżą. O tym, że tych nie mają wszyscy, a do lekarza trzeba dojechać wtedy, kiedy się choruje, a nie kiedy jest rok szkolny, się jednak nie myśli.

Tak jak nie myśli się o tym, że dla wielu osób wciąż ważna jest niedziela. „Bardzo rzadko myśli się o transporcie z perspektywy tego, kto z niego korzysta”, mówiła mi posłanka Lewicy, „bo jedzie do pracy, szkoły, lekarza lub po prostu chce się spotkać z ludźmi. Albo potrzebuje dojechać w niedzielę do kościoła. Moim zdaniem absurdalne jest to, że żyjemy w kraju, w którym starsza lub schorowana osoba bez prawa jazdy musi prosić rodzinę, żeby ktoś ją podwiózł do kościoła. A musi, bo w wielu miejscowościach transport jest od poniedziałku do piątku i w weekendy nic nie jeździ. Chociaż ludzie w weekendy też potrzebują się przemieszczać.”

W tym samym czasie, w którym u nas na wakacje i weekendy wygasza się autobusy, po południowej stronie naszej granicy jest – opowiedział mi Rafał Stanek – tak: „Ciekawe jest to, że oprócz regularnej komunikacji publicznej w Znojmie i okolicach działają również przewozy organizowane z okazji różnych imprez. Przykładowo Znojmo organizuje akcję zalesienia – miasto najpierw kupuje grunty, a później sadzi na nich tak zwane laso-parki. I kiedy taka akcja się odbywa to jest zapewniony autobus, który chętnych wiezie z centrum na miejsce sadzenia. Jeśli jakaś wioska organizuje imprezę winiarską – odpowiednik naszych festynów wiejskich – to często są organizowane bezpłatne autobusy z i do wioski. A jak jest duża impreza, jak na przykład Znojemskie Historyczne Winobranie to o 23:00 po imprezie dworzec kolejowy wygląda jak centrum komunikacyjne w dużym mieście – są pociągi specjalne do Pragi, Brna i międzynarodowy do Retzu oraz autobusy podmiejskie we wszystkie strony.”

Jedna z najlepiej skomunikowanych gmin w Polsce

I nie chodzi tutaj nawet o pieniądze. Co dokładnie pokazuje przykład podkrakowskiego Zabierzowa. To bardzo bogata gmina, która leży do tego przy świeżo wyremontowanej magistrali kolejowej łączącej Kraków z Katowicami. Nawet dworzec mają tam nowy. Lepiej pod względem transportu być nie może. Prawda? A jednak wszystkie te sprawy zorganizowano w Zabierzowie tak, jakby ludziom chciano jak najbardziej utrudnić korzystanie z pociągów. Choć należałoby zapewne powiedzieć raczej, że ich nie zorganizowano.

Wydano więc setki milionów złotych na budowę linii kolejowej i nowy dworzec. Równocześnie, nikomu nie chciało się zadbać o detale, które pozwoliłyby z niego wygodnie korzystać. Projektując dworzec nie pomyślano między innymi o wygodnym przejściu z parkingu na perony i dobrej lokalizacji tego pierwszego. Nie zadbano o połączenia autobusowe z okolicznych miejscowości do dworca, zostawiając stare trasy do Krakowa. Przez co jeżdżą rzadko i bez większego sensu, bo zamiast często dowozić ludzi na pociąg, który do miasta jedzie 12 minut, jeżdżą rzadko i oferują godzinną podróż na tej samej trasie. Przystanki części lokalnych autobusów zostawiono w oddaleniu od dworca, więc nie ma mowy o wygodnych przesiadkach. Jest też bałagan z biletami, bo każdy przewoźnik ma swoje. A przewóz roweru kosztuje… więcej niż bilet.

To wszystko pokazał mi Rafał Stanek, który jednocześnie opowiedział, jak byłoby w Czechach.

Zobaczcie:

I tak sprawy wyglądają w gminie, która należy do najlepiej skomunikowanych w Polsce.

Jak jest w tych, które mają jeszcze mniej szczęścia?

Zdjęcie tytułowe: Czeski Bohumin jest dowodem na to, że transport w mniejszych miejscowościach wygląda tam lepiej, fot. NGCHIYUI / Shutterstock.com.

Autor

Tomasz Borejza

Dziennikarz naukowy. Członek European Federation For Science Journalism. Publikował w Tygodniku Przegląd, Przekroju, Onet.pl, Coolturze, a także w gazetach lokalnych i branżowych. Bloguje na Krowoderska.pl.

Udostępnij

Zobacz także

Wspierają nas

Partner portalu

Joanna Urbaniec

Dziennikarka, fotografik, działaczka społeczna. Od 2010 związana z grupą medialną Polska Press, publikuje m.in. w Gazecie Krakowskiej i Dzienniku Polskim. Absolwentka Krakowskiej Szkoła Filmowej, laureatka nagród filmowych, dwukrotnie wyróżniona nagrodą Dziennikarz Małopolski.

Przemysław Błaszczyk

Dziennikarz i reporter z 15-letnim doświadczeniem. Obecnie reporter radia RMF MAXX specjalizujący się w tematach miejskich i lokalnych. Od kilku lat aktywnie angażujący się także w tematykę ochrony środowiska.

Hubert Bułgajewski

Ekspert ds. zmian klimatu, specjalizujący się dziedzinie problematyki regionu arktycznego. Współpracował z redakcjami „Ziemia na rozdrożu” i „Nauka o klimacie”. Autor wielu tekstów poświęconych problemom środowiskowym na świecie i globalnemu ociepleniu. Od 2013 roku prowadzi bloga pt. ” Arktyczny Lód”, na którym znajdują się raporty poświęcone zmianom zachodzącym w Arktyce.

Jacek Baraniak

Absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego na kierunku Ochrony Środowiska jako specjalista ds. ekologii i ochrony szaty roślinnej. Członek Pracowni na Rzecz Wszystkich Istot i Klubu Przyrodników oraz administrator grupy facebookowej Antropogeniczne zmiany klimatu i środowiska naturalnego i prowadzący blog „Klimat Ziemi”.

Martyna Jabłońska

Koordynatorka projektu, specjalistka Google Ads. Zajmuje się administacyjną stroną organizacji, współpracą pomiędzy organizacjami, grantami, tłumaczeniami, reklamą.

Przemysław Ćwik

Dziennikarz, autor, redaktor. Pisze przede wszystkim o zdrowiu. Publikował m.in. w Onet.pl i Coolturze.

Karolina Gawlik

Dziennikarka i trenerka komunikacji, publikowała m.in. w Onecie i „Gazecie Krakowskiej”. W tekstach i filmach opowiada o Ziemi i jej mieszkańcach. Autorka krótkiego dokumentu „Świat do naprawy”, cyklu na YT „Można Inaczej” i Kręgów Pieśni „Cztery Żywioły”. Łączy naukowe i duchowe podejście do zagadnień kryzysu klimatycznego.

Jakub Jędrak

Członek Polskiego Alarmu Smogowego i Warszawy Bez Smogu. Z wykształcenia fizyk, zajmuje się przede wszystkim popularyzacją wiedzy na temat wpływu zanieczyszczeń powietrza na zdrowie ludzkie.

Klaudia Urban

Z wykształcenia mgr ochrony środowiska. Od 2020 r. redaktor Odpowiedzialnego Inwestora, dla którego pisze głównie o energetyce, górnictwie, zielonych inwestycjach i gospodarce odpadami. Zainteresowania: szeroko pojęta ochrona przyrody; prywatnie wielbicielka Wrocławia, filmów wojennych, literatury i poezji.

Maciej Fijak

Redaktor naczelny SmogLabu. Z portalem związany od 2021 r. Autor kilkuset artykułów, krakus, działacz społeczny. Pisze o zrównoważonych miastach, zaangażowanym społeczeństwie i ekologii.

Sebastian Medoń

Z wykształcenia socjolog. Interesuje się klimatem, powietrzem i energetyką – widzianymi z różnych perspektyw. Dla SmogLabu śledzi bieżące wydarzenia, przede wszystkim ze świata nauki.

Tomasz Borejza

Zastępca redaktora naczelnego SmogLabu. Dziennikarz naukowy. Wcześniej/czasami także m.in. w: Onet.pl, Przekroju, Tygodniku Przegląd, Coolturze, prasie lokalnej oraz branżowej.