Udostępnij

„Płuca” na Śląsku poszarzały po tygodniu. Tym oddychają dzieci

16.11.2026

Nie trzeba znać norm jakości powietrza ani analizować wykresów. Wystarczy spojrzeć na mobilne płuca, by zobaczyć problem. Tak działa kampania „Zobacz, czym oddychasz”, której śląska odsłona rozpoczęła się w Rudach w gminie Kuźnia Raciborska.

Polski Alarm Smogowy rozpoczął ósmą edycję kampanii. W rozpoczynającym się sezonie grzewczym mobilne płuca odwiedzą 30 miejscowości w 14 województwach, przede wszystkim małe miasta i gminy wiejskie. Choć normy jakości powietrza są tam często przekraczane, mieszkańcy zwykle nie mają o tym informacji. Po tej edycji instalacja będzie miała na koncie blisko 300 odwiedzonych miejscowości. W województwie śląskim pierwszym przystankiem są Rudy.

Rudy (woj. śląskie): ogrzewanie domów i ruch samochodowy

Instalacja stanęła na terenie Szkoły Podstawowej im. Jana III Sobieskiego. Model płuc pokrywa biała tkanina filtracyjna, przez którą wentylatory przepuszczają powietrze. Osadzające się na materiale pyły sprawiają, że tkanina stopniowo zmienia kolor. Ciemniejące płuca są punktem wyjścia do rozmowy o tym, co samorząd i mieszkańcy mogą zrobić, by powietrze było czystsze.

– Poprawa jakości powietrza to wspólna odpowiedzialność. Samorząd może tworzyć programy, pozyskiwać środki i pomagać w ich wykorzystaniu, ale powodzenie tych działań zależy również od decyzji podejmowanych przez samych mieszkańców. Inwestycja w wymianę źródła ciepła to inwestycja w nasze zdrowie, zdrowie naszych dzieci i wnuków – podkreśla Sabina Chroboczek-Wierzchowska, zastępca burmistrza Kuźni Raciborskiej.

Fot. Dominik Gajda

Na zdrowotny wymiar kampanii zwraca uwagę Urszula Choroba, specjalistka ds. ochrony powietrza i współinicjatorka akcji w Rudach. Jej zdaniem potrzebne są: edukacja, wsparcie mieszkańców przy wymianie źródeł ciepła i budowa obwodnicy Rud.

– Rudy to atrakcyjna turystycznie miejscowość, która jednocześnie zmaga się z zanieczyszczeniami związanymi z ogrzewaniem domów i intensywnym ruchem samochodowym. Widok zabrudzonej już po tygodniu tkaniny mobilnych płuc, ustawionych przy szkole, jest dla mnie wstrząsający. Tym powietrzem oddychamy my i nasze dzieci – mówi.

Według danych gminy Kuźnia Raciborska, na jej terenie pozostaje półtora tysiąca kotłów wymagających wymiany, z czego blisko 450 w samych Rudach. To tu łączą się też drogi wojewódzkie, którymi odbywa się ruch tranzytowy. Poprawa jakości powietrza wymaga więc zarówno wymiany starych kotłów, jak i ograniczenia uciążliwości ruchu drogowego.

Poprawa się zatrzymała

Według Polskiego Alarmu Smogowego (PAS) główną przyczyną smogu w Polsce jest dym z kominów domów. Zanieczyszczenie powietrza przyczynia się do niemal 32 tys. przedwczesnych zgonów rocznie, czyli około 20 razy więcej, niż ginie w wypadkach drogowych. Odpowiada też średnio za co piąty przypadek astmy u dzieci oraz co dziesiąty udar, zawał i nowotwór płuc.

Przez lata jakość powietrza w Polsce stopniowo się poprawiała, ale z analizy PAS wynika, że w 2023 i 2024 r. średnie stężenie rakotwórczego benzo(a)pirenu na stacjach GIOŚ przestało spadać. W 2025 r. wzrosło o 22 proc. w porównaniu z rokiem wcześniejszym. Organizacja łączy to z wyjątkowo mroźną zimą i intensywniejszym paleniem w pozaklasowych piecach.

– To sygnał ostrzegawczy. Wcześniejsza poprawa jakości powietrza nie oznacza, że problem smogu został rozwiązany. Przeciwnie – najnowsze pomiary pokazują, jak łatwo pozytywny trend może zostać zatrzymany – mówi Piotr Siergiej z PAS.

Czytaj na SmogLab: Alarmujące dane GIOŚ za 2025 rok. Powietrze w Polsce coraz gorsze

W wielu miejscach kopciuchy są już nielegalne

W całej Polsce, według Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków, wciąż jest około 2,3 mln pozaklasowych pieców. Na Śląsku od 1 stycznia 2026 r. nie wolno już używać pozaklasowych kotłów na paliwa stałe, potocznie nazywanych kopciuchami. Mimo to w ewidencji dla śląskich gmin figuruje ich ponad 100 tys.

– W kwietniu przyszłego roku minie 10 lat od przyjęcia uchwały antysmogowej dla regionu. To szmat czasu. Już pora, aby najbardziej emisyjne kotły przestały być użytkowane. Im szybciej to się stanie, tym szybciej mieszkańcy regionu odczują korzyści ze zmiany – mówi Emil Nagalewski, koordynator Polskiego Alarmu Smogowego w województwie śląskim.

Jak dodaje, trzeba pamiętać o punkcie wyjścia – o uzasadnieniu, dlaczego województwo śląskie przyjęło uchwałę antysmogową.

– Czyli o tym, że chodzi o zdrowie. Nikt już nie ma prawa mówić, że nie wiedział [o konieczności rezygnacji z tzw. kopciucha – red.] i że było na to za mało czasu.

Tłumaczy, że uchwałę antysmogową i stopniowy sposób jej wdrażania przyjęto w formule, mającej zapobiegać podobnym wymówkom mieszkańców.

– Każdy miał szansę wymienić źródło ogrzewania, a jeżeli tego nie zrobił, to po prostu zlekceważył decyzję większości. Odzwierciedleniem tej decyzji jest właśnie uchwała antysmogowa. Można więc zaryzykować stwierdzenie, że kto tego nie zrobił, ma za nic zdrowie nas wszystkich i swoje własne – kwituje Nagalewski.

Kolejne przystanki: Śląsk i Europa

Mobilne płuca pozostaną w Rudach do końca listopada. Potem odwiedzą kolejne miejscowości w województwie śląskim: Szczekociny, Mysłowice, Imielin i Radzionków.

W tym sezonie kampania po raz pierwszy wychodzi poza Polskę. Pod nazwą „See What You Breathe” instalacje pojawią się w 15 miastach w Grecji, Hiszpanii, Włoszech, Rumunii i Bułgarii, m.in. w Madrycie, Salonikach, Mediolanie, Bukareszcie i Sofii. Europejska odsłona potrwa dwa lata i obejmie łącznie 30 miast.

Czytaj także: Płuca smogowe znów ruszyły w Polskę. Odwiedzą 30 miejscowości

–

Zdjęcie tytułowe: Dominik Gajda

Autor

SmogLab

Udostępnij

Zobacz także

Wspierają nas

Partnerzy portalu

Partner cyklu "Miasta Przyszłości"

Partner cyklu "Żyj wolniej"

Partner naukowy

Bartosz Kwiatkowski

Dyrektor Frank Bold, absolwent prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, wiceprezes Polskiego Instytutu Praw Człowieka i Biznesu, ekspert prawny polskich i międzynarodowych organizacji pozarządowych.

Patrycja Satora

Menedżerka organizacji pozarządowych z ponad 15 letnim stażem – doświadczona koordynatorka projektów, specjalistka ds. kontaktów z kluczowymi klientami, menadżerka ds. rozwoju oraz PR i Public Affairs.

Joanna Urbaniec

Dziennikarka, fotografik, działaczka społeczna. Od 2010 związana z grupą medialną Polska Press, publikuje m.in. w Gazecie Krakowskiej i Dzienniku Polskim. Absolwentka Krakowskiej Szkoła Filmowej, laureatka nagród filmowych, dwukrotnie wyróżniona nagrodą Dziennikarz Małopolski.

Przemysław Błaszczyk

Dziennikarz i reporter z 15-letnim doświadczeniem. Obecnie reporter radia RMF MAXX specjalizujący się w tematach miejskich i lokalnych. Od kilku lat aktywnie angażujący się także w tematykę ochrony środowiska.

Hubert Bułgajewski

Ekspert ds. zmian klimatu, specjalizujący się dziedzinie problematyki regionu arktycznego. Współpracował z redakcjami „Ziemia na rozdrożu” i „Nauka o klimacie”. Autor wielu tekstów poświęconych problemom środowiskowym na świecie i globalnemu ociepleniu. Od 2013 roku prowadzi bloga pt. ” Arktyczny Lód”, na którym znajdują się raporty poświęcone zmianom zachodzącym w Arktyce.

Jacek Baraniak

Absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego na kierunku Ochrony Środowiska jako specjalista ds. ekologii i ochrony szaty roślinnej. Członek Pracowni na Rzecz Wszystkich Istot i Klubu Przyrodników oraz administrator grupy facebookowej Antropogeniczne zmiany klimatu i środowiska naturalnego i prowadzący blog „Klimat Ziemi”.

Martyna Jabłońska

Koordynatorka projektu, specjalistka Google Ads. Zajmuje się administacyjną stroną organizacji, współpracą pomiędzy organizacjami, grantami, tłumaczeniami, reklamą.

Przemysław Ćwik

Dziennikarz, autor, redaktor. Pisze przede wszystkim o zdrowiu. Publikował m.in. w Onet.pl i Coolturze.

Karolina Gawlik

Dziennikarka i trenerka komunikacji, publikowała m.in. w Onecie i „Gazecie Krakowskiej”. W tekstach i filmach opowiada o Ziemi i jej mieszkańcach. Autorka krótkiego dokumentu „Świat do naprawy”, cyklu na YT „Można Inaczej” i Kręgów Pieśni „Cztery Żywioły”. Łączy naukowe i duchowe podejście do zagadnień kryzysu klimatycznego.

Jakub Jędrak

Członek Polskiego Alarmu Smogowego i Warszawy Bez Smogu. Z wykształcenia fizyk, zajmuje się przede wszystkim popularyzacją wiedzy na temat wpływu zanieczyszczeń powietrza na zdrowie ludzkie.

Klaudia Urban

Zastępczyni redaktora naczelnego SmogLabu. Z wykształcenia mgr ochrony środowiska. Z portalem związana od 2021 roku. Wcześniej redaktorka Odpowiedzialnego Inwestora. Pisze głownie o zdrowiu, żywności, lasach, gospodarce odpadami i zielonych inwestycjach.

Maciej Fijak

Redaktor naczelny SmogLabu. Z portalem związany od 2021 r. Autor kilkuset artykułów, krakus, działacz społeczny. Pisze o zrównoważonych miastach, zaangażowanym społeczeństwie i ekologii.

Sebastian Medoń

Z wykształcenia socjolog. Interesuje się klimatem, powietrzem i energetyką – widzianymi z różnych perspektyw. Dla SmogLabu śledzi bieżące wydarzenia, przede wszystkim ze świata nauki.

Tomasz Borejza

Współzałożyciel SmogLabu. Dziennikarz naukowy. Wcześniej/czasami także m.in. w: Onet.pl, Przekroju, Tygodniku Przegląd, Coolturze, prasie lokalnej oraz branżowej.