Na co dzień ze szkolnych okien obserwują dymiącą hałdę i oddychają najbardziej zanieczyszczonym powietrzem w regionie. Teraz postanowili o tym opowiedzieć. Uczniowie z Radlina stworzyli film, który zgromadził dużą publiczność, tym samym zwracając uwagę na problem jakości powietrza.
Idea powstania tego filmu zrodziła się z inicjatywy Radlińskiego Alarmu Smogowego. Organizacja walczy o lepszą jakość powietrza w śląskim Radlinie, który, choć stara się zniwelować smog, łatwo nie ma. Solą w oku miasta jest hałda, która bezpośrednio wpływa na zdrowie mieszkańców.
Z czym mierzy się Radlin?
Problem jakości powietrza jest jednym z najważniejszych wyzwań środowiskowych w miejscowości.
– Potwierdzają to zarówno wyniki badań opinii mieszkańców, jak i dane Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Ponad 80 proc. mieszkańców wskazuje zanieczyszczenie powietrza jako najważniejszy problem środowiskowy miasta. Jednocześnie Radlin znajduje się w obszarze przekroczeń norm dla pyłu PM10, PM2,5 oraz rakotwórczego benzo(a)pirenu. I to pomimo faktu, że należymy dziś do krajowej czołówki gmin pod względem aktywności w programie „Czyste Powietrze”, zajmując wysokie miejsce w rankingu liczby składanych wniosków o wymianę źródeł ciepła – mówi Krystian Szytenhelm pytany przez SmogLab.
Według danych w Radlinie jest jeszcze około 400 kopciuchów. – To, co jest specyficzne dla naszego terenu, to obecność w bardzo bliskiej odległości (Radlin-Rydułtowy-Pszów) trzech palących się hałd pokopalnianych – dodaje i powołuje się na oficjalne dane.
– W raporcie GIOŚ z br. przeanalizowano 167 miejscowości w województwie śląskim. Okazuje się, że średnie roczne wyniki zarówno w kategorii PM10, jak i B(a)P uplasowały Rydułtowy na miejscu pierwszym, a Radlin na miejscu drugim.
Dwa sąsiadujące ze sobą miasta stanęły więc na niechlubnym podium.
Z potrzeby poprawy sytuacji i dzięki dotacji w ramach miejskich mikroinicjatyw, narodził się pomysł na zrealizowanie filmu pt. „Nie obudź się zbyt późno”. Działacze Radlińskiego Alarmu Smogowego są rodzicami i znają młodzież z PSP nr 1. Postanowili wykorzystać jej potencjał do stworzenia czegoś niecodziennego.
W projekt, poza lokalnym alarmem smogowym, zaangażowali się uczniowie PSP nr 1 w Radlinie i nauczyciele, w tym szczególnie pani Joanna Lasek, prowadząca szkolne koło dziennikarskie.
– Widok zza okna sali, w której zawsze prowadzę zajęcia, jest wprost na radlińską hałdę. Z tego powodu, chcąc nie chcąc, zarówno ja, jak i moi uczniowie, byliśmy i jesteśmy świadkami wszystkiego niedobrego, co dzieje się w związku z eksploatacją tej hałdy – tłumaczy pytana przez SmogLab.
„Młodzież była przerażona”
Jak mówi pani Joanna, hałda ciągle dymi, czasem z dużą, a czasem z mniejszą częstotliwością. – Nietrudno się domyślić, że wiele razy, zamiast prowadzić normalną lekcję historii, czy wiedzy o społeczeństwie, moi uczniowie podejmowali ze mną rozmowę właśnie na ten temat. Młodzież była przerażona faktem, że Radlin jest w czołówce polskich miast o najgorszej jakości powietrza.
– Czy musiałam werbować młodzież do tego projektu? Uczniowie byli tak zainteresowani tym projektem, że z żalem przyjęli wiadomość, iż jego realizacją zajmą się jedynie szkolni dziennikarze. Nie oznacza to jednak, że ich udział był zerowy. Temat filmu był tak żywy w naszej szkole, że pozostali uczniowie czasami podrzucali ciekawe fakty, które później my wykorzystaliśmy w czasie prac nad scenariuszem – mówi nauczycielka.
Jednocześnie ciągle widzi potrzebę edukacji o smogu i zagrożeniach, które niesie. W ramach projektu młodzież wzięła udział w wykładach, które przeprowadzili Krystian Szytenhelm z Radlińskiego Alarmu Smogowego oraz Emil Nagalewski z Polskiego Alarmu Smogowego.
– Nie ukrywam, że ja sama jako historyk i politolog, którego wiedza na temat ochrony środowiska ograniczała się jedynie do aspektu polityki zrównoważonego rozwoju, musiałam sporo się doszkolić, by pojąć jakie działania człowieka wpływają na zanieczyszczenie powietrza oraz jak to się przekłada na nasze zdrowie. I tu znowu nieoceniona pomoc pani Anny Szytenhelm, która jako lekarz czuwała nad tym, by nasz scenariusz było mocno osadzony w medycznych faktach.
W powstawanie filmu „Nie obudź się zbyt późno” włączył się również Burmistrz Miasta Radlina, który w trakcie powstawania filmu był gościem Kółka Dziennikarskiego. W czasie spotkania powiedział, że o czyste powietrze ważne jest nie tyle zmienianie nawyków, ale ich kształtowanie od podstaw. – Ciężej zmienić przyzwyczajenia dorosłych, łatwiej ukształtować społecznie pożądane postawy u młodych. A jak najłatwiej to zrobić? Edukować! – zachęca pani Joanna.
Pełna sala i aplauz
– Odbiór filmu przerósł nasze najśmielsze oczekiwania! Przez wiele tygodni uczniowie poświęcali swój wolny czas, by angażować się czy to jako aktorzy, charakteryzatorzy, dźwiękowcy, operatorzy, czy jako sztab prasowy. Chcieliśmy ich jakoś wynagrodzić, więc zorganizowaliśmy premierę w Miejskim Domu Kultury. W pewnym momencie zaczęły dzwonić telefony i okazało się, że te 320 miejsc, jakimi dysponujemy, to za mało. Musieliśmy prosić o nieorganizowanie zbiorowych wycieczek na premierę – relacjonuje Krystian Szytenhelm.
Dla chętnych szkół lokalny alarm smogowy przygotuje osobne wydarzenia w formie projekcji filmu, prelekcji dotyczącej problematyki zanieczyszczenia powietrza oraz quizu). – Tak więc premiera odbyła się przy pełnej sali, z gromkim aplauzem – mówi lider Radlińskiego Alarmu Smogowego.
– To ważny głos młodego pokolenia, które zajęło się jednym z najbardziej palących problemów Radlina – komentuje Emil Nagalewski, koordynator Polskiego Alarmu Smogowego w woj. śląskim.
Z badań przeprowadzonych przez Centrum Rozwoju Inicjatyw Społecznych CRIS w 2024 roku wynika, że blisko 80 proc. mieszkańców wskazuje zanieczyszczenie powietrza jako jeden z najpoważniejszych problemów środowiskowych w mieście. Młodzież szkolna również nie pozostaje obojętna wobec tego problemu.
Film był pierwszym krokiem. Teraz powstanie pracownia
Pracując nad filmem, młodzi nie tylko zdobywali nowe umiejętności i wiedzę o smogu. Przekonali się, że wprowadzanie realnych zmian wymaga zaangażowania obywateli i społecznej presji. Jednak to nie koniec wspólnych inicjatyw Radlińskiego Alarmu Smogowego i wspomnianej placówki. Film będzie regularnie wykorzystywany na tzw. lekcjach antysmogowych.
– Przy szkole powstaje Pracownia Antysmogowa, wyposażona m.in w: wysokiej klasy mikroskop, profesjonalny czujnik jakości powietrza, modele serca i płuc. Przygotowaliśmy szablony lekcji oraz warsztatów, by młodzież mogła się dowiedzieć o źródłach zanieczyszczenia powietrza, sytuacji w Radlinie, wpływie na zdrowie. Idealnym materiałem dydaktycznym będzie tutaj również nasz film – zapowiada Krystian Szytenhelm.
Dzieci i młodzież będą mogli zdobywać wiedzę w warunkach, na jakie zasługuje każdy uczeń.
– Bez konsekwentnego upominania się o czyste powietrze zmiany zachodzą znacznie wolniej lub nie następują wcale. Uczestnicy projektu zdobyli nowe umiejętności, uczyli się współpracy w sprawie dotyczącej nas wszystkich. Zyskali poczucie sprawczości, a to jedna z najcenniejszych lekcji obywatelskiego zaangażowania – podsumowuje Nagalewski.
–
Zdjęcie tytułowe: Miasto Radlin/Facebook
