Podczas gdy niektórzy polscy politycy powtarzają postulaty o jednostronnym wyjściu z ETS, Wielka Brytania właśnie negocjuje… ponowne połączenie z unijnym systemem. Mimo wyjścia ze wspólnoty Londyn nigdy nie zrezygnował z opłat za emisje, a teraz chce powiązać własny system z europejskim, żeby uniknąć “cła węglowego” na swoje produkty.
Ponad dekadę od głosowania w sprawie wyjścia z Unii Europejskiej i sześć lat od samego Brexitu, Wielka Brytania stara się na nowo ułożyć relacje z kontynentem. Choć spekulacje o możliwym powrocie do UE zdają się (jak na razie) przesadzone, to rząd Andy’ego Burnhama chce zacieśnienia współpracy na wielu polach.
Szczegóły będą przedmiotem rozmów na szczycie Unia Europejska – Wielka Brytania, zaplanowanym na 20 listopada. „Wśród ważnych tematów są relacje handlowe, wymiana młodzieży, przepisy dotyczące żywności, a także polityka energetyczna i klimatyczna”.
Na szczycie może zostać ogłoszona deklaracja o połączeniu brytyjskiego systemu handlu emisjami z europejskim systemem EU ETS.
Brytyjczycy wracają do ETS
System handlu uprawnieniami za emisje gazów cieplarnianych istnieje od 2005 roku, zatem aż do momentu Brexitu Wielka Brytania była jego częścią. W ramach systemu duzi emitenci gazów cieplarnianych (jak elektrownie na węgiel lub gaz albo instalacje przemysłowe) muszą kupować tak zwane uprawnienia.
- Czytaj na SmogLab: Tusk: „ETS 2 będzie zrewidowany”. Ekspert: o odroczeniu nie ma ani słowa
Ich cena nie jest sztywna (jak w przypadku podatku), lecz kształtowana na zasadach rynkowych (z pewnymi ograniczeniami). W ten sposób przemysł ponosi koszty emisji, a pieniądze trafiają do budżetów państw oraz UE i mogą być wydawane na transformację (choć nie zawsze się tak dzieje).
W 2021 roku, po wyjściu z Unii Europejskiej, Wielka Brytania przestała uczestniczyć w systemie EU ETS – ale nie zrezygnowała z opłat za emisje. Zamiast tego wprowadziła własny system handlu emisjami, podobny do unijnego. Tymczasem Unia Europejska stworzyła tak zwane cło węglowe (CBAM). Mechanizm ten ma chronić rodzimy przemysł przed konkurencją ze strony produktów pochodzących z krajów, w których opłaty za emisje są niższe lub nie ma ich wcale. Teraz na CBAM narażone są także produkty eksportowane do UE przez Wielką Brytanię (która zresztą planuje własne cło węglowe).
- Czytaj na SmogLab: Ogrzewanie domów coraz droższe. Polacy mogą wpaść w kolejną pułapkę
Jak podaje Euronews.com, UE i Wielka Brytania porozumiały się już wstępnie w sprawie powiązania obu systemów ETS, co pozwoli na uniknięcie płacenia cła węglowego na granicy. Wyciekł już szkic dokumentu, który ma zostać podpisany na szczycie 20 listopada:
„Z zadowoleniem przyjmujemy zakończenie negocjacji w sprawie powiązania unijnego i brytyjskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS). Umożliwi to wzajemne uznawanie uprawnień UE i Wielkiej Brytanii oraz zwolnienie towarów z UE i Wielkiej Brytanii z obowiązku stosowania odpowiednich mechanizmów CBAM, z zastrzeżeniem odpowiednich przepisów i procedur, które planujemy wprowadzić bez opóźnień”.
Spodziewaną decyzję chwali branża czystej energii. W liście podpisanym przez przedstawicieli ponad 40 firm i organizacji branżowych sygnatariusze oceniają, że powstanie jednego, większego rynku uprawnień do emisji będzie wspierać rozwój energii odnawialnej, handel energią i pozwoli uniknąć “niepotrzebnych kosztów i barier”.
Sceptycyzm wyrażają natomiast niektórzy brytyjscy politycy. Cytowany przez Euronews Henry Tufnell, parlamentarzysta z rządzącej Partii Pracy, obawia się, że połączenie systemów sprawi, że opłaty za emisje w Wielkiej Brytanii wzrosną, co uderzy w konkurencyjność tamtejszego przemysłu.
Wspólny rynek energii
Poza handlem emisjami na stole jest też powrót Wielkiej Brytanii do wspólnego rynku energii elektrycznej. Liderzy kilku europejskich krajów zaapelowali w liście do szefowej Komisji Europejskiej o zacieśnienie współpracy także na tym polu. Określili Wielką Brytanię jako “bliskiego partnera w transformacji energetycznej” i argumentowali, że integracja jest potrzebna, aby w pełni wykorzystać potencjał energetyczny Morza Północnego (gdzie powstają m.in. morskie farmy wiatrowe).
To jest jednak z perspektywy Londynu kontrowersyjne, bo – jak pisze The Guardian – dołączenie do rynku energii wiąże się z wpłatami do unijnego budżetu. A konkretnie do funduszu spójności, z którego finansowane są projekty w krajach i regionach o niższym poziomie rozwoju gospodarczego, szczególnie na wschodzie i południu Europy. Brytyjscy politycy mogą obawiać się, jak wyborcy odebraliby fakt, że 10 lat po referendum w sprawie wyjścia z Unii ich podatki znów miałyby płynąć na projekty rozwojowe w innych krajach UE.
W tym tygodniu brytyjski premier Andy Burnham przemawiał na szczycie klimatycznym COP31, który trwa w Turcji. Powiązał on tegoroczne upały i suszę w Wielkiej Brytanii ze zmianą klimatu i zapowiedział, że jego rząd pozostaje przy planach obniżenia emisji do zera netto do 2050 roku, przy jednoczesnym zmniejszaniu rachunków za energię. Aby to osiągnąć – mówił – konieczne jest zerwanie z “zależnością od paliw kopalnych” i postęp elektryfikacji.
–
Zdjęcie tytułowe: shutterstock/Sven Hansche
