Podczas finału głośnej kampanii z ogromnym modelem ludzkich płuc Polski Alarm Smogowy i ponad 20 organizacji pozarządowych wzywają premiera Donalda Tuska do natychmiastowej naprawy programu „Czyste Powietrze”. W apelu przekazanym dziś szefowi rządu podkreślają, że stawką jest już nie tylko walka ze smogiem, ale także bezpieczeństwo energetyczne Polski i niższe rachunki za ogrzewanie.
Ponad 20 organizacji pozarządowych apeluje do Premiera Donalda Tuska o interwencję i naprawę Czystego Powietrza, kluczowego programu walki ze smogiem.
Autorzy apelu wskazują na poważny kryzys programu Czyste Powietrze. Po roku od jego ponownego uruchomienia widać, że tempo realizacji celów jest bardzo wolne. W 2025 r. do programu złożono zaledwie 55 tys. wniosków – to prawie pięciokrotnie mniej niż w 2024 r. i blisko czterokrotnie mniej niż w 2023 r. W obecnym tempie cel programu (modernizacja 2,5 miliona domów) zostanie osiągnięty za około 40 lat.
Wskazują luki w rządowym programie i przypominają umowę koalicyjną
Przerost biurokracji, skomplikowane zasady, niewydolna obsługa beneficjentów i praktyczne wykluczenie z programu osób o niższych dochodach to według autorów apelu największe problemy, z którymi mierzą się beneficjenci Czystego Powietrza. Te i inne czynniki wywołały drastyczny spadek zaufania do programu wśród obywateli, przedsiębiorców oraz samorządów.
Autorzy apelu przypominają zapowiadaną przez premiera Tuska „termomodernizację domów na wielką skalę” i zapisy umowy koalicyjnej z października 2023 r. mówiące o rozwijaniu programu Czyste Powietrze i przyspieszeniu termomodernizacji domów.
– Niestety zamiast wielkiej skali mamy poważny kryzys i zapaść w liczbie składanych wniosków w programie Czyste Powietrze – mówi Andrzej Guła, prezes Alarmu Smogowego.
PAS: Czyste Powietrze to kwestia bezpieczeństwa
Organizacje pozarządowe wskazują, że inwestycja w termomodernizację budynków to inwestycja nie tylko w czyste powietrze, ale też w bezpieczeństwo energetyczne kraju.
– Rządzący niestety wciąż nie dostrzegają, że poprawa efektywności energetycznej budynków prowadzi do zmniejszenia uzależnienia od importowanych paliw – gazu, węgla czy biomasy i dlatego powinna być traktowana przez rząd priorytetowo – mówi Guła i dodaje: – politycy nie widzą, że nie chodzi tu o żadną „zieloną ideologię” tylko o czyste powietrze, bezpieczeństwo energetyczne i niższe rachunki gospodarstw domowych za ogrzewanie.
Kolejnym dużym skutkiem sprawnego Czystego Powietrza jest regularna poprawa jakości powietrza. A to, że wciąż mamy wiele do zrobienia pokazała kampania społeczna „Zobacz, czym oddychasz”, która tym razem dotarła do 28 miast i wsi w 12 województwach. Instalacje pojawiły się przede wszystkim w gminach, w których nie są prowadzone pomiary jakości powietrza, po to żeby pokazać mieszkańcom, jak poważnym problemem jest zanieczyszczone powietrze. W ciągu siedmiu edycji kampanii instalacja mobilnych płuc odwiedziła już ponad 200 miejscowości. Tak duże zainteresowanie ze strony gmin pokazuje, że wciąż istnieje zapotrzebowanie na działania zwiększające świadomość mieszkańców na temat poziomu zanieczyszczenia powietrza.
W ramach kampanii do gmin trafia dwumetrowy model ludzkich płuc, który „oddycha” pochłaniając zanieczyszczenia powietrza. Powietrze jest pobierane przez wentylatory symulujące proces oddychania, a zanieczyszczenia osiadają na białej materii pokrywającej płuca, które – w zależności od poziomu zanieczyszczenia powietrza – przybierają grafitowy, a nawet czarny kolor. Instalację ustawiano na cztery tygodnie w różnych lokalizacjach, głównie tam, gdzie nie prowadzi się pomiarów jakości powietrza, a mieszkańcy często nie mają świadomości, jakim powietrzem oddychają.
Wiceminister klimatu i środowiska: dążymy do 4 tys. wniosków tygodniowo
O sprawę kryzysu w Czystym Powietrzu SmogLab pytał na początku marca odpowiedzialnego za dotację wiceministra Krzysztofa Bolestę (MKiŚ). Polityk zapowiedział wtedy, że dąży do wzrostu zainteresowania programem.
– Obecnie w Czystym Powietrzu składanych jest ok. 1 tys. wniosków tygodniowo, program ma przyspieszyć, aby było ich przynajmniej 4 tys. – powiedział. Wiceminister zaznaczył, że taka liczba jest spodziewana dopiero po wprowadzeniu kolejnej reformy programu, a więc najwcześniej z początkiem 2027 roku.
Co w ramach reformy planuje MKiŚ? – Najważniejsze dla beneficjentów zmiany będą dwie. Pierwsza to złagodzenie wymogu posiadania nieruchomości przez trzy lata, co zgłaszały nam także gminy. Drugą rzeczą są obawy przed audytem. Ludzie boją się go robić i nie mają na niego finansowania. Chcemy więc uruchomić program finansowania tych audytów oraz zastanawiamy się nad ograniczeniem ich zakresu, tak aby nie trzeba było od razu realizować wszystkiego, co wyniknie z takiego audytu.
–
Apel do Premiera Donalda Tuska w sprawie programu „Czyste Powietrze” podpisały: Ekowyborca, Europejskie Centrum Czystego Powietrza, Fundacja 360!, Fundacja EkoRozwoju, Fundacja Frank Bold, Fundacja Greenpeace Polska, Fundacja Instrat, Fundacja „Mission Possible”, Fundacja Rodzice dla Klimatu, Fundacja Rozwoju Ekologicznego i Ochrony Środowiska EKO – LUBUSZ, HEAL Polska, Instytut Ekonomii Środowiska, Instytut Reform, Polski Alarm Smogowy, Polski Klub Ekologiczny Okręg Mazowiecki, Project Tempo, Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA, Stowarzyszenie Elektroprosumentów Obywatelska Społeczność Energetyczna, Stowarzyszenie Lepsze Miejsce, Światowy Ruch Katolików na rzecz Środowiska, Zielony Instytut.
